معرفت نبی و امام صفحه 187

مَبْلَغُ عِلْمِنا عَلی ثَلاثَهِ وُجُوهٍ: ماضٍ وَ غابِرٍ وَ حادِثٍ فَأَمَّا الماضِی، فَمُفَسَّرٌ. وَ أَمَّا الغابِرُ، فَمَزْبُورٌ وَ أَمَّا الحادِثُ، فَقَذْفٌ فِی القُلُوبِ وَ نَقْرٌ فِی الأَسْماعِ. وَ هُوَ أَفْضَلُ عِلْمِنا. وَ لا نَبِیَّ بَعْدَ نَبِیَّنا. (1)

علم به سه وجوه به ما می رسد: گذشته، آینده، حادث. امّا علم گذشته، علمی است که تفسیر شده است. و امّا علم آینده، علم مزبور و مکتوب است. و امّا حادث، چیزی است که در قلب انداخته می شود و در گوش نقش می بندد، و بهترین علم ما همین علم است. و پیامبری بعد از پیامبر ما وجود ندارد.

و در روایت دیگر امام صادق علیهما السلام در بیان این سه وجه می فرماید :

أَمَّا الغابِرُ، فَمَا تَقَدَّمَ مِنْ عِلْمِنا. وَ أَمَّا المَزْبُورُ، فَمَا یِأْتِینا. وَ أَمَّا النَّکْتُ فِی القُلُوبِ فَاِلهامٌ. وَ أَمَّا النَّقْرُ فِی الاَسْماعِ، فَأَمْرُ الْمَلَکِ. (2)

امّا علم گذشته علمی است که از ما گذشته است. و امّا مزبور، آن است که خواهد آمد. و امّا آنچه در دلها فرو می رود، الهام است. و آنچه در گوشها نقش می بندد، امر فرشته است.

و در حدیثی دیگر می فرماید :

أَمَّا الغابِرُ، فَالعِلْمُ بِمَا یَکُونُ. وَ أَمَّا المَزْبُورُ، فَالعِلْمُ بِما کانَ. وَ أَمَّا النَّکْتُ فِی القُلُوبِ، فَهُوَ الالهامُ. وَ أَمَّا النَّقْرُ فِی الأَسْماعِ، فَحَدِیثُ المَلائِکَهِ علیهم السلام. نَسْمَعُ کَلامَهُمُ وَ لا نَرَی أَشْخاصَهُمْ. (3)

امّا علم گذشته، علم به آن چیزی است که موجود می شود. و مزبور، علم به آن چیزی است که موجود شده است. و امّا آنچه در دلها فرو می رود، الهام است. و آنچه در گوشها نقش می بندد. حدیث فرشتگان است. ما سخن آنها را می شنویم و خود آنها را نمی بینیم.

1- . الکافی 1/264.
2- . الکافی 1/264.
3- . بحارالانوار 26/18.