معرفت نبی و امام صفحه 207

شده را در خارج به وجود نیاورد. و این امر هیچ اشکالی در حکمت و علم او ایجاد نمی کند. بلی اگر در موردی وعدهای داده باشد، با آموختن و ثبت نمودنش همراه با اخبار حتمی و قطعی از وقوع آن بوده باشد، به طوری که اگر آن چیزی در خارج تحّقق پیدا نکند موجب خلف وعده و دروغ گردد، و یا زیادی تغییر و تبدیل موجب وهن و سستی در حکمت و فاعلیّت او شود، در این موارد به خاطر اینکه خدای تعالی از این امور منزّه است، هیچ تغییری ایجاد نمی کند و همانطور که ثبت شده یا به پیامبر و وصیّ او یا فرشتهای تعلیم شده، در خارج محقّق می شود. و به همین جهت بوده است که امامان اهل بیت علیهم السلام در روایاتی فرمودهاند :

لَوْلا آیَهٌ فِی کِتابِ اللّهِ، لَحَدَّثْتُکُمْ بِما یَکُونُ اِلَی یَوْمِ القِیامَهِ. فَقُلْتُ: أَیَّهَ آیَهٍ؟

قَالَ: قَوْلُ الله «یَمْحُوا الله مَا یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ اُمُّ الکِتابِ» (1) (2)

اگر آیهای در کتاب خدا نبود، آنچه تا قیامت واقع می شود برایتان اخبار می کردم.

راوی گفت: عرض کردم: کدام آیه؟

فرمود: این آیه که: خدا آنچه را بخواهد محو یا اثبات می کند. و نزد اوست اصل کتاب.

و آیه «یَزِیدُ الله فِی الْخَلْقِ مَا یَشاءُ» (3) یعنی: خداوند هرچه بخواهد در خلق زیاد

می کند بر این مطلب تأکید می کند. زیرا با اندکی تأمل در آیه شریفه متوجّه می شویم که منظور از زیادشدن در خلق همان است که در آیه «یَمْحُوا الله مَا یَشاءُ وَ یُثْبِتُ...» به آن اشاره شده است. چون اثبات آنجا درست است که در سابق در کتاب ثبت نشده باشد. به همین جهت است که امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه می فرماید :

وَ هَلْ یُمْحَی اِلّا مَا کانَ ثَابِتاً؟! وَ هَلْ یُثْبَتُ اِلّا مَا لَمْ یَکُنْ (4) ؟!

1- . هود(11)/39.
2- . تفسیر عیاشی 2/215. و ر.ک: قرب الاسناد/155 و التوحید/305.
3- . فاطر(35)/1.
4- . الکافی 1/146.