معرفت نبی و امام صفحه 48

و نیز می فرماید :

«مَا کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّی نَبْعَثَ رَسُولاً». (1)

ما تا رسولی نفرستیم عذاب نمی کنیم.

پس به حکمت الهی، بعثت انبیا و رسولان و امر و نهی مردم بر خدای تعالی برای اتمام حجّت و هموار کردن راه عبادت خدای تعالی - که هدف خلقت است - لازم و واجب می نماید. ولی در این مورد نیز خدای تعالی از ارسال رسولش با عنوان «منّ» یعنی فضل و احسان تعبیر نموده است آنجا که می فرماید :

«لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَی الْمُؤْمِنیِنَ اِذْ بَعَثَ فِیِهمْ رَسُولاً مِنْ اَنْفُسِهِمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمِهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ اِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاَلٍ مُبیِنٍ». (2)

بیقین خداوند بر مؤمنین تفضّل کرده که در میان آنان رسولی از جنس خودشان مبعوث نموده که آیاتش را بر آنان می خواند و آنها را تزکیه می کند و کتاب و حکمت را به آنها تعلیم می دهد. و البته آنها پیش از آمدن او در گمراهی آشکار بودند.

ممکن است «منّ» و فضل و احسان خدای تعالی در این آیه کریمه مربوط به قومی بوده باشد که رسول را در میان آنها مبعوث کرده است. در این صورت آیه دلالتی نخواهد داشت که اصل بعثت هم بر مبنای فضل و احسان صورت می گیرد. ولی با آنچه در بحث معرفت الهی بیان شد امر در باب بعثت هم روشن است. زیرا وقتی اصل خلقت و معرفت فضل و احسان بود، بعثت هم که به جهت یادآوری معرفت و اتمام حجّت انجام می شود، فضل و احسان خواهد بود.

روایاتی که در تفسیر آیه: «کَانَ النَّاسُ اُمَّهً واحِدَهً». (3) وارد شده - که برخی از آنها

پیشتر نقل شد - دلالت دارد که خداوند بعد از آدم و قبل از نوح علیهماالسلام پیامبری نفرستاد و مردم در این زمان امّت واحد بودند، نه کافر بودند و نه مؤمن. و همچنین بعد از خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و سلّم و پیش از او و پس از حضرت عیسی علیهماالسلام نیز زمین خالی از وجود پیامبر بود و هست.

1- . الاِسراء(17)/15.
2- . آل عمران(3)/164.
3- . البقره(2)/213.