معرفت نبی و امام صفحه 70

أَفَلاَ تَعْقِلُونَ» (1)

بگو: اگر خدا می خواست من قرآن را بر شما نمی خواندم و شما را بدان آگاه نمی کرد. قطعاً من سالها پیش از آن در میان شما زیستهام و آیا تعقّل نمی کنید؟

و گاهی نیز رابطه امّیّت با تحدّی پیامبر را مطرح می کند که اگر می توانید مجموعهای مثل قرآن را از همچون شخصی بیاورید :

«وَ اِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلی عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدَاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ اِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ» (2)

و اگر در آنچه بر بنده خویش فرو فرستادهایم، شکّ و تردید دارید، پس سورهای از مثل او (پیامبر) بیاورید و گواهان خود را غیر از خدا بخوانید، اگر راستگویید.

و در جای دیگر با حدیث و نو خواندن قرآن از مخالفان می خواهد که اگر راست می گویند مانند قرآن چیزی نو و تازه بیاورند :

«فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ اِنْ کَانُوا صَادِقِینَ» (3)

پس سخنان تازهای همانند آن بیاورند اگر راستگویند.

(در اینجا آوردن سخن نو همانند تازه های قرآن، به عنوان تحلیل بحث امّیّت مطرح شد و بحث مستقل قرآن و بررسی آن از این دیدگاه در بخشهای بعدی خواهد آمد.) خلاصه آنکه پیشینه پیامبر و تحدّی آن حضرت، دو پاسخ تحلیلی در موضوع امّیّت و شبهات طرح شده از سوی منکران است. ضمن آنکه نگاه به تاریخ جاهلیّت و دور بودن مردم آن عصر و دیار از هرگونه درخشش علمی نیز، خود می تواند راهگشای ما در مبحث امّیّت باشد.

آیا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلّم خواندن و نوشتن می دانست؟

در پاسخ به این سؤال باید گفت که روایات نسبت به پس از دوران نبوّت پاسخ

1- . یونس (10)/16.
2- . البقره(2)/23.
3- . الطور (52)/34.