معرفت نبی و امام صفحه 91

باید توجّه داشت که واژه معجزه، به طور کلّی در موضوع مورد بحث در اینجا - یعنی اثبات کننده حقّانیت پیامبر - در قرآن کریم به کار نرفته است. عجز و مشتقّاتش در قرآن 25 بار آمده است. در این میان حتّی یک بار هم لفظ معجزه به کار نرفته است. به نظر می رسد که این لفظ به معنای خاص و مصطلح ریشه در کتب کلامی دارد و چنانچه در برخی روایات شیعه نیز به چشم می خورد، نظر بر این است که در آن مورد نقل به معنا شده است، به عنوان نمونه در کتاب بحارالانوار 11/71، وقتی ابوبصیر از امام صادق علیه السلام سؤال می کند که: «لأَیِّ عِلَّهٍ أَعْطَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ أَنْبِیَاءهُ وَرُسَلَهُ وَ أَعْطَاکُمُ الْمُعْجِزَهَ؟»

علّت اینکه خدای عزّوجلّ پیامبران و رسولان و شما را معجزه عطا فرموده چیست؟ حضرت در جواب می فرماید: «لِیَکُونَ دَلِیلاً عَلی صِدْقِ مَنْ أَتَی بِهِ. وَ الْمُعْجِزَهُ عَلاَمَهٌ لِلّهِ لاَ یُعْطِیْهَا اِلاَّ أَنْبِیَاءَهُ وَ رُسُلَهُ وَ حُجَجَهُ لِیُعْرَفَ بِهِ صِدْقُ الصَّادِقِ مِنْ کِذْبِ الْکَاذِبِ»: [خداوند معجزه را عطا می کند] تا دلیل بر راستی آورنده آن باشد. معجزه علامت خداست. خداوند آن را نمی دهد مگر به انبیا و رسولان و حجّتهایش تا با آن راستی صادق از دروغ کاذب شناخته شود. در این روایت هم می بینیم که امام علیه السلام معجزه را به معنای علامت و آیه گرفته است و نظر به مضمون و معنای قرآنی آن نموده است.

بنابراین در اینجا نیازی به طرح بحثهایی نظیر سحر و معجزه و بررسی تفاوتهای آنها وجود ندارد. چرا که سحر اکتسابی است و بر مبنای آموزش، تمرین ریاضت و پیداکردن قدرتهای نفسی برای ساحر پیدا می شود به طوری که بررسی در زندگی ساحر این واقعیّت را نشان می دهد.

یعنی موضوع سحر از اساس در حوزه علم و قدرت وهبی الهی قرار ندارد که ضرورت طرح آن در ارتباط بامقوله نبوّت باشد. در حالی که در برخی کتب نظیر مقدّمه ابن خلدون، دائرهالمعارف فرید وَجْدی، رسائل اخوانالصفا و کتب دیگر آنقدر در این باره مطلب نگاشته شده و احتمالات مختلف مورد بررسی قرار گرفته