معرفت نبی و امام صفحه 97

اعجاز بیان و بلاغت آن نبوده است.» (1)

و در ترجمه «الاتقان فی علوم القرآن» ج 2/371-391، ذیل عنوان فصلی در چگونگی اعجاز قرآن، بیاناتی از مفسّرین مختلف و عمدتاً سنّی نظیر فخررازی، قاضی ابوبکر، مراکشی، سکّاکی، قاضی عیاض و دیگران نقل کرده که نوعاً به همین جنبه لفظی و ادبی قرآن تکیه نمودهاند.

پس آنچه در این نمونه ها مشخص است این است که تلاش فراوان صورت گرفته تا موضوع فصاحت و بلاغت در قرآن به عنوان زمینه اصلی تحدّی و مبارزهطلبی پیامبر و بیّنه ماندگار - و گاه منحصر به فرد - از سوی حضرتش برای تمامی قرون و عصرها تلقّی گردد؛ هر چند که گاهی محقّقان و مفسّرانی نیز در این میان پیدا شدهاند که با این نوع برخورد با بیّنه پیامبر به مخالفت برخاستهاند. به عنوان نمونه در تفسیر المیزان 13/201، ذیل آیه «قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعتِ الْجِنُّ وَ الاِنْسُ...». (2) چنین آمده

است: «... هی ظاهره فی أنّ التحدّی بجمیع ماللقرآن من صفات الکمال الراجعه الی لفظه و معناه لا بفصاحه و بلاغته... علی أنّ الایه ظاهره فی دوام التحدّی و قد انقرضت العرب العرباء أعلام الفصاحه و البلاغه الیوم فلا أثر منهم و القرآن باق علی اعجازه متحدّ بنفسه کماکان.»...این آیه بیانگر آن است که تحدّی قرآن به تمامی صفات کمال آن است که به لفظ و معنی هر دو راجع است نه اینکه فقط به فصاحت و بلاغت آن باشد... علاوه بر اینکه آیه صریح در ماندگاری این تحدّی است و حال آنکه اعراب خالص آن زمان که بزرگان فصاحت و بلاغت بودند همه امروز از بین رفتهاند و اثری از آنان باقی نیست ولی قرآن بر اعجاز خود باقی مانده و همچنان تحدّی و مبارزهطلبی آن وجود دارد.

اشکالات انحصار وجه تحدّی به فصاحت و بلاغت

پذیرش موضوع فصاحت و بلاغت به عنوان تنها و یگانه وجه تحدّی قرآن،