تجلی اهل بیت علیهم السلام در قرآن صفحه 8

1- جرجانی، عبدالقاهر، اسرار البلاغه، ترجمه جلیل تجلیل، ص 149.

2- فرشیدور، خسرو، درباره ادبیات و نقد ادبی، ج2/509.

می گوید:

«و آگاه باش که همه خردمندان اتفاق دارند بر این که تمثیل آنجا که عقب معانی بیاید، معانی که به اختصار در معرض آن قرار بگیرد و از صورت اصلی خود به صورت آن تمثیل بشود برای آن معانی، جامه شکوه می پوشاند و فضیلت می بخشد، پایگاه و قدر معانی را بالا برده و آتش آن را بر می افروزد و نیروی آن را در تحریک جان ها دو چندان می کند و دل ها را به سوی آن معانی جلب می کند و از اعماق دل بر آن معانی رقّت و شور و عشق بر می خیزد. طبایع را وادار می کند که بدان مهر بورزند، اگر مدح باشد با شکوه تر و با جلال تر و در دل ها شریف تر و بزرگ تر، در جلب قلوب با نشاط تر بوده و زودتر انس می بخشد و بهتر شادی می آورد و آن که را مدح شده بهتر تحت تأثیر و غلبه در می آورد و یاری ممدوح را به سوی مدح کننده بیشتر جلب می کند و موجب هدایا و انگیزه مواهب گرانبها می شود و در زبان ها بیشتر می گردد و گفته می شود سزاوارترین چیز در آویزش دل ها است. و اگر هجو و ذم باشد برخورد آن دردناک تر و داغ آن سوزناک تر و تأثیرش سخت تر و تیزی اش بیشتر می شود. و چون به منظور برهان و استدلال گفته شود دلیلش روشن تر و چیرگی اش بیشتر و بیانش مؤثّر تر است. و اگر برای بالیدن و افتخار باشد میدانش گسترده تر و شرافتش بیشتر و بیانش استوارتر می شود. و چنانچه برای اعتذار آورده شود به زودی قبول مخاطب را برمی انگیزد و دلش را می رباید و در بر طرف کردن کینه ها مؤثّر و در فرو نشاندن خشم کارگرتر است، عقده های پیمان را بهتر می گشاید و در حسن بازگشت و پشیمانی انگیزه بیشتر دارد. و اگر به منظور اندرز باشد دل را شفا بخش تر و برای اندیشیدن آماده ترین وسیله و در بیدار ساختن و آگاه ماندن رساترین ابزار است و در برکنار کردن پرده ی گمراهی و بینایی بخشیدن به فرجام کارها و بهبود بخشیدن بیماران و سیراب ساختن تشنه کامان شایسته ترین وسیله است. و همچنین است حکم مَثَل آن گاه که بخواهی در شاخه ها و انواع سخن استقراء کرده، باب ها و شعبه های آن را بررسی نمایی.» (1)