اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 119

ه) از امام حسین علیه السلام روایت شده که (ناشِئَهَ اللَّیْلِ) (1) نماز بین مغرب و عشاء است.

به هر حال نتیجه می گیریم که اهل بیت علیهم السلام در هر فرصتی به تبیین اجمالات قرآن پرداخته اند. از طرفی اقسام مختلفی از تبیین اجمالات در کلام آن حضرات قابل مشاهده است که به همین مقدار بسنده می کنیم.

4. ناسخ و منسوخ

نسخ در قرآن

نسخ در قرآن، یکی از مسائل بحث انگیز به شمار می رود، زیرا این سؤال پیش می آید که چرا باید در قرآن، آیات منسوخی وجود داشته باشد تا احیاناً موجب گمراهی گردد و برخی آیه منسوخی را محکم بپندارند و به آن استناد کنند؟! اساساً وجود آیه منسوخ در قرآن چه فایده ای می تواند داشته باشد؟! بنابراین در این بحث از این قبیل شبهات را در جای خود بررسی خواهیم کرد.

نسخ نزد پیشینیان، مفهومی گسترده تر از مفهوم کنونی داشته است. توضیح اینکه در گذشته هر گونه تغییر در حکم پیشین را نسخ می گفتند، در حالی که نسخ در اصطلاح امروزی جایگزینی حکم جدید به جای حکم قدیم است. بدین ترتیب نسخ در نزد پیشینیان تخصیص عام یا تقیید اطلاق را نیز شامل می گردید، ولی امروزه تنها به همان جایگزینی حکم به جای حکمی دیگر گفته می شود؛ به این معنا که حکم سابق به کلی منسوخ شود و حکم ناسخ، جای آن را بگیرد. تمامی شبهات و بحث ها در مورد همین معنای اخیر است و سخن ما نیز در این فصل در همین خصوص خواهد بود.

اهمیت بحث از نسخ

اهمیت بحث نسخ موقعی روشن می گردد که پذیرفته شود در قرآن، آیات منسوخ در کنار آیات محکم (غیر منسوخ) وجود دارد. در این صورت، برای یک محقق معارف قرآنی ضرورت می یابد تا آیات منسوخ را بشناسد و آن ها را از آیات محکم جدا سازد. یک فقیه که درصدد