اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 125

موضع امام علی علیه السلام درباره ناسخ و منسوخ قرآن

طبق گواهی اخبار و روایات مصحف امام علی علیه السلام علاوه بر تفسیر و تأویل آیات، مشتمل بر ناسخ و منسوخ نیز بوده(1) و خود امام نیز در سخنان خود به این مطلب اشاره کرده است.

در روایت سلیم بن قیس به نقل از سلمان فارسی آمده است: «فلما جمعه کله و کتبه... الناسخ منه والمنسوخ»

ابن سیرین هم دراین باره می نویسد: «من آگاه شدم که حضرت در مصحف خود منسوخ ها و ناسخ ها را می نوشت».(2)

بنابراین از ویژگی های مصحف امام علیه السلام ذکر ناسخ و منسوخ آیات است؛ به این معنا که آیات ناسخ و منسوخ در هر سوره معین شده است، نه اینکه آیات منسوخ بر آیات ناسخ مقدم باشد، زیرا لازمه چنین چینشی به هم ریختن آیات بخشی از سوره ها وتغییر در ترتیب آنهاست.

برخی از قرآن پژوهان افزوده اند که امام علیه السلام تنها به ذکر آیات ناسخ و منسوخ بسنده نمی کرد، بلکه به توضیح وتبیین این احکام می پرداخت؛ همچنان که بیان آیات محکم و متشابه تنها به معنای مشخص کردن آن آیات نبوده، بلکه منظور، تبیین وتوضیح آنها بوده است. فیض کاشانی از جمله کسانی است که به مناسبت توصیف مصحف امام علی علیه السلام می نویسد: بیان ناسخ و منسوخ از قبیل تفسیر و توضیح این احکام است. امام علی علیه السلام به شناخت نسخ در قرآن اهمیت فراوانی می داده و از جمله شروط وعظ و خطابه و قضاوت و تفسیر قرآن را آگاهی بر ناسخ و منسوخ معرفی کرده است.(3)

ذیل آیه (ما نَنْسَخْ مِنْ آیَهٍ) روایت شده:

روی ابوالبختری قال: دخل علی رضی الله عنه المسجد فاذا رجل یخوف الناس. فقال: ما هذا؟ قالوا: رجل یذکر الناس. فقال: لیس برجل یذکر

1- (1) سلیم بن قیس هلالی، ص 32, ر. ک: ابتدای همین فصل.
2- (2) جلال الدین عبدالرحمن سیوطی همان، ص 204.
3- (3) ر. ک: سید محمد علی ایازی، مصحف امام علی علیه السلام، ص 115.