اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 299

تفسیر و تأویل

اشاره

نخستین گام در روش شناسی تفسیر قرآن، آگاهی از معنای واژه تفسیر و واژگان نزدیک به آن است تا مرز تفسیر از دیگر امور مربوط به دریافت معارف قرآنی، به درستی بازشناخته شود. در این درس به بررسی مفهوم لغوی و کاربرد قرآنی واژه تفسیر و معنای اصطلاحی آن، و نیز معنای لغوی و کاربردهای قرآنی واژه تأویل و تفاوت مفهومی تفسیر و تأویل می پردازیم.

مفهوم لغوی و کاربرد قرآنی تفسیر

تفسیر از ریشه «فسر» گرفته شده و فسر به معنای جدا کردن، بیان، توضیح دادن و کشف و آشکار ساختن امر پنهان یا معنای معقول آمده است.(1) برخی واژه تفسیر را مرادف «فسر»(2) و برخی مبالغه آن دانسته اند،(3) ولی اکثر قریب به اتفاق لغت شناسان، تفسیر را به کشف و شرح معانی الفاظ و عبارات اختصاص داده اند.(4) می توان گفت با توجه به این نکته که تفسیر مصدر باب تفعیل است، مفهوم مبالغه نیز در آن نهفته و معنای آن، آشکار نمودن معانی الفاظ و حقایق پنهان است.

1- (1) ر. ک: جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه؛ ابن منظور، لسان العرب؛ طریحی، مجمع البحرین؛ صفی پور، عبدالرحیم، منتهی الارب؛ ابن فارس، مقاییس اللغه؛ فیومی، احمد، المصباح المنیر فی غریب شرح الکبیر؛ خوری شرتونی، سعید، اقرب الموارد؛ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن.
2- (2) ر. ک: ابن درید، محمد، جمهره اللغه.
3- (3) ر. ک: المفردات فی غریب القرآن؛ المصباح المنیر فی غریب شرح الکبیر؛ مجمع البحرین؛ اقرب الموارد.
4- (4) لسان العرب؛ فیروز آبادی، القاموس المحیط؛ مجمع البحرین؛ اقرب الموارد؛ زبیدی؛ تاج العروس من، جواهر القاموس؛ منتهی الارب.