- پیش گفتار 1
- اشاره 7
- اشاره 8
- تعریف و بیان موضوع 9
- مصحف امام علی علیه السلام 14
- اشاره 18
- اسناد مصحف امام علی علیه السلام 18
- دیدگاه شهرستانی درباره جمع قرآن توسط امام علی علیه السلام 26
- ویژگی های مصحف امام 28
- 1. ترتیب آیات براساس نزول 28
- اشاره 28
- 4. داشتن متن و حواشی 30
- 3. ذکر مصادیق آیات و دربردارنده نام های اهل حق و باطل 30
- اشاره 38
- اشاره 39
- شاگردان بی واسطه علی علیه السلام در قرائت 41
- 1. ابوالاسود دوئلی 41
- 3. زر بن حبیش 42
- 4. ابوالعالیه رفع بن مهران ریاحی 42
- الف) اختلاف در ضبط و شکل (اعراب) 44
- قرائت های شاذ منسوب به امام علی علیه السلام و نقد آنها 44
- اشاره 44
- ج) اختلاف نحوی 46
- نقد و بررسی 50
- اشاره 53
- 2. اسباب نزول، شأن نزول و ترتیب نزول 53
- تعریف شأن نزول 56
- اشاره 56
- امام حسن و امام حسین علیهما السلام 64
- امام زین العابدین علیه السلام 68
- امام باقر و امام صادق علیهما السلام 70
- تابعین و نزول آیه ابلاغ در غدیر 73
- الف) امام باقر علیه السلام 73
- ج) عطیه بن سعد العوفی 75
- ب) امام صادق علیه السلام 75
- ه -) ابوحمزه ثمالی 76
- تعریف لغوی مجمل 91
- اسباب و عوامل اجمال 91
- اشاره 94
- مبیّن و اقسام آن 94
- نمونه هایی از تبیین مجملات 99
- امام علی علیه السلام و تبیین مجملات 100
- 2 - اشتراک 117
- اشاره 117
- بررسی و جمع بندی 117
- 1 - غرابت لفظ 117
- 3 - عدم کثرت استعمال 118
- نسخ در قرآن 119
- 4. ناسخ و منسوخ 119
- اهمیت بحث از نسخ 119
- حکمت نسخ 120
- تعریف نسخ 121
- حقیقت نسخ 124
- موضع امام علی علیه السلام درباره ناسخ و منسوخ قرآن 125
- اشاره 130
- اشاره 131
- اشاره 132
- الف) تلاوت و تدبر 132
- ج) خواص سوره ها و آیات 138
- ه -) راه نداشتن اختلاف و تناقض در قرآن 144
- تحلیل و بررسی 146
- اشاره 147
- 2. قرآن از دیدگاه سایر اهل بیت علیهم السلام 147
- الف) امام حسن علیه السلام 148
- ب) امام سجاد علیه السلام 149
- ج) امام باقر علیه السلام 150
- د) امام صادق علیه السلام 152
- ه -) امام رضا علیه السلام 156
- اشاره 158
- الف) به کار گیری سبک خاص در بیان مطالب 158
- ج) ژرفای نامحدود 159
- ه -) فصاحت و بلاغت بی نظیر 160
- و) اشاره ها و نشانه ها 161
- الف) ژرفای نامحدود قرآن 162
- اشاره 162
- اشاره 164
- ب) پیوند قرآن و عترت 164
- اول: فلسفه پیوند قرآن و عترت 166
- دوم: ثمرات پیوند قرآن و عترت 167
- ج) اجتهاد روشمند در قرآن 168
- نتیجه و بحث 170
- اشاره 172
- روایاتی از امام علی علیه السلام 174
- روایاتی از امام حسن مجتبی علیه السلام 184
- روایاتی از امام حسین و امام زین العابدین علیهما السلام 190
- روایاتی از امام باقر علیه السلام 196
- روایاتی از امام صادق علیه السلام 198
- اشاره 206
- اشاره 208
- استدلال به آیه مودت 208
- شأن نزول آیه مودت 211
- مصداق قربی 212
- استدلال امام علی علیه السلام به آیه مودت 216
- استدلال امام حسین علیه السلام به آیه مودت 221
- استدلال امام زین العابدین علیه السلام به آیه مودت 222
- استدلال امام صادق علیه السلام به آیه مودت 223
- اشاره 224
- امام علی علیه السلام 224
- استدلال به آیه اولی الامر 224
- امام حسن علیه السلام 225
- امام باقر علیه السلام 226
- امام حسن علیه السلام 227
- استدلال به آیه تطهیر 227
- اشاره 227
- امام حسین علیه السلام 229
- امام سجاد علیه السلام 229
- استدلال به آیه (وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ)2 231
- امام زین العابدین علیه السلام 231
- اشاره 232
- استدلال ائمه علیهم السلام به آیه هشتاد و پنج انعام 232
- مواردی از استدلال به آیات دیگر 235
- اشاره 238
- فضایل اهل بیت علیهم السلام در کلام رسول الله صلی اللّه علیه و آله 240
- فضائل اهل بیت علیهم السلام در کلام امام حسن و امام حسین علیهما السلام 252
- فضایل اهل بیت علیهم السلام در کلام امام سجاد علیه السلام 257
- فضیلت اهل بیت علیهم السلام در کلام امام باقر و امام صادق علیهما السلام 263
- فضایل اهل بیت علیهم السلام در کلام سایر ائمه علیهم السلام 277
- اهمیت امامت و ولایت در کلام اهل بیت علیهم السلام 284
- اهمیت مودت اهل بیت علیهم السلام 294
- اشاره 298
- تفسیر و تأویل 299
- مفهوم لغوی و کاربرد قرآنی تفسیر 299
- اشاره 299
- معنای اصطلاحی تفسیر 300
- تعریف پیشنهادی 303
- معنای لغوی تأویل 304
- کاربردهای تأویل در قرآن 306
- فرق تفسیر و تأویل 308
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در تفسیر 309
- بیان گوشه ای از تفسیرها و تأویلات ائمه اطهار علیهم السلام 315
- امام علی علیه السلام 315
- امام حسن و امام حسین علیهما السلام 342
- امام سجاد علیه السلام 346
- امام باقر و امام صادق علیهما السلام 353
- اشاره 384
- 1. قابل فهم بودن قرآن 384
- فواید مرجعیت اهل بیت علیهم السلام در تفسیر و تأویل 384
- 2. تمایز حوزه فهم ظاهر و تفسیر 385
- 3. جداسازی حوزه تفسیر و تأویل 386
- 4. تفکیک حوزه باطن و ظاهر 387
- 5. ارجاع به قرآن 387
- اشاره 388
- الف) تفصیل معارف و احکام 388
- ب) تأویل آیات 389
- ج) رفع اختلاف ها 391
- اشاره 393
- تعریف جری و تطبیق 394
- اشاره 394
- امام علی علیه السلام 395
- سایر اهل بیت علیهم السلام 400
- 1. مصادیقی از سنخ تفسیر 409
- بررسی و جمع بندی 409
- اشاره 409
- 2. مصادیقی از قسم تأویل 414
- اشاره 416
- اهمیت و جایگاه دانش مفردات 417
- تعریف مفردات 417
- اشاره 418
- امام علی علیه السلام پیشگام در تفسیر واژه ای 418
- امام علی علیه السلام و تفسیر مفردات 419
- امام سجاد علیه السلام و تفسیر مفردات 425
- امام باقر و امام صادق علیهما السلام و تفسیر مفردات 426
- اشاره 430
- اشاره 431
- مقصود از تفسیر قرآن به قرآن 431
- گسترش تفسیر قرآن به قرآن 432
- ادله و مستندات تفسیر قرآن به قرآن 434
- ناقدان تفسیر قرآن به قرآن و بررسی نظر آنان 435
- مصادیق تفسیر قرآن به قرآن 437
- اشاره 438
- نمونه هایی از تفسیر قرآن به قرآن اهل بیت علیهم السلام 438
- تحلیل و بررسی 446
- اشاره 484
- معنی لغوی عصمت 485
- ریشه تاریخی بحث 486
- ریشه های عصمت در سخنان حضرت علی علیه السلام 488
- عصمت پیامبر اسلام صلی اللّه علیه و آله در قرآن 488
- اشاره 493
- گواه نخست از قرآن 493
- ادله عصمت پیامبران از نظر قرآن 493
- گواه دوم از قرآن 494
- گواه سوم از قرآن 495
- گواه پنجم 497
- گواه ششم 499
- 1. حضرت ایوب علیه السلام 501
- اشاره 501
- عصمت انبیا در منابع اهل سنت 501
- 4. حضرت یوسف علیه السلام 502
- 3. حضرت سلیمان علیه السلام 502
- 5. رسول الله صلی الله علیه و آله 504
- اشاره 509
- روایت اخلاقی امام علی علیه السلام در منابع اهل سنت 510
- روایات اخلاقی حضرت فاطمه علیها السلام در منابع اهل سنت 519
- روایات اخلاقی امام حسن، امام حسین و امام سجاد علیهم السلام 520
- روایات اخلاقی امام باقر و امام صادق علیهما السلام 526
- روایات اخلاقی امام کاظم و امام رضا علیهما السلام 534
- اشاره 535
- تعریف لغوی تقیه 537
- تعریف اصطلاحی تقیه از نظر شیعه 539
- تعریف اصطلاحی تقیه 539
- تعریف اصطلاحی تقیه از نظر اهل سنت 543
- تعریف برگزیده 544
- ذکر تقیه در آیات 545
- تقیه قبل از اسلام 549
- پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و تقیه 551
- اهل بیت علیهم السلام و تقیه 554
- صدور حدیث در شرایط تقیه 556
- تقیه و راه شناسایی روایات و علت صدور آنها 557
- نتیجه و جمع بندی 567
واژه تفسیر در قرآن کریم، تنها یک بار در آیه سی و سوم سوره فرقان به کار رفته است. در این آیه، خداوند متعال پس از ذکر برخی شبهه های کافران و پاسخ به آنها می فرماید:
(وَ لا یَأْتُونَکَ بِمَثَلٍ إِلاّ جِئْناکَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِیراً)؛1
«و هیچ مثلی برایت نیاورند مگر آنکه حقیقت [مسئله] و بهترین تبیین [آن] را برایت [فرود] آوردیم».
واژه تفسیر در این آیه مانند اکثر قریب به اتفاق واژه های قرآنی در همان معنای لغوی، یعنی کشف و بیان به کار رفته است.(1)
معنای اصطلاحی تفسیر
در کتب تفسیر و علوم قرآن، برای واژه تفسیر دو دسته معنای اصطلاحی ذکر شده است؛ برخی تفسیر را به عنوان یک علم (منظومه معرفتی) تعریف کرده اند و برخی آن را به عنوان یک تلاش فکری مورد توجه قرار داده اند. آنچه در این کتاب مدنظر است، تفسیر به عنوان یک تلاش فکری است.
1- (2) هر چند «معنا و مفاد» در برخی تفاسیر در توضیح واژه «تفسیر» در این آیه شریفه، «معنا و مفاد» نیز ذکر شده است، ولی چنان که بیشتر مفسران مطرح کرده اند، معنای لغوی این واژه در آیه شریفه مناسب تر به نظر می رسد. ر. ک: طبری، محمد، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج 9، ص 388؛ لاهیجی، محمد، تفسیر شریف لاهیجی، ج 3، ص 335؛ نسفی، عمر، تفسیر نسفی، ج 1، ص 684؛ خزاعی نیشابوری، حسین، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج 14، ص 207؛ فرّاء بغوی، حسین، معالم التنزیل، ج 3، ص 368؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 296؛ آلوسی، محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، ج 19، ص 16؛ زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، ج 3، ص 279؛ ابوحیان اندلسی، محمد، البحر المحیط فی التفسیر، ج 9، ص 104؛ شبّر سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، ص 350؛ بیضاوی، عبدالله، انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج 4، ص 217؛ ابن مشهدی، محمد، کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج 9، صص 394-395؛ طوسی، محمد، التبیان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 489.