اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 387

پرده برداری، هر فرد آگاه به قواعد می تواند از برخی مصادیق و حقیقت کلام پرده برداری کند، مگر در مواردی که از اسامی مستأثره و عالم غیب باشد، مانند زمان قیامت یا ملاکات احکام تعبدی.

دلیل بر این مطلب، تلاش مفسّران شیعه و سنی برای نشان دادن مصادیق و ملاکات و دلایل کلام و عینیت یافتن آن است. البته همان گونه که تفسیر بر طبق قواعد و روشی جایز است، تأویل نیز بر اساس قواعدی و در محدوده ای جایز است.

4. تفکیک حوزه باطن و ظاهر

باطن، معنایی است که در پس معنای ظاهر جای گرفته، چه آن معنای باطن یکی باشد یا بیشتر و چه با معنای ظاهر نزدیک باشد به گونه ای که برای ارتباط با آن نیاز به واسطه ای نباشد، یا آنکه میان آن دو، فاصله ای باشد؛ به گونه ای که ارتباط باطن با ظاهر نیازمند توضیح و ذکر قرینه باشد.

البته باید توجه داشت که دست یافتن به معانی باطن از رهگذر معانی ظاهری امکان پذیر است. یکی از احتمالاتی که درباره باطن گفته اند و با تفسیری از تأویل تطبیق می کند، این است که منظور از باطن، تعیین مصادیق است. برخی از مصادیق با تأملات ظاهری به دست می آید و برخی هم نیازمند به بیان معصوم علیه السلام است. در این صورت، باطن همان تأویل خواهد بود. اما مواردی که نیازمند به بیان معصوم علیه السلام است، ارتباطی به فهم و کشف معنا ندارد، و از مقوله دیگری است که بعدها درباره آن سخن خواهیم گفت؛ البته با عنایت به این نکته که مراد از تأویل ذکر مصداق باشد.

به عنوان نمونه از امام صادق علیه السلام نقل نمودیم که ایشان مراد از (وَ النَّجْمِ) در (وَ بِالنَّجْمِ هُمْ یَهْتَدُونَ) را رسول الله صلی الله علیه و آله دانسته اند. لذا می توانیم روایاتی را که به بیان مصادیق خارجی آیات می پردازند از نوع باطن بدانیم.

5. ارجاع به قرآن

در بین روایات مطرح شده به برخی از اخبار بر می خوریم که ائمه علیهم السلام برای بیان مطالب یا حکمی، مخاطب خود را به قرآن ارجاع می دهند.