اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 394

تعریف جری و تطبیق

اشاره

روشن کردن مصداق یا مصادیق آیات قرآن و بیان افراد یا اشیائی که آیات الهی بر آنها صدق می کند، در تفسیر قرآن اهمیت ویژه ای دارد. آگاهی از مصادیق آیات قرآن، مقصود خداوند و هدف او را از نزول آیه به خوبی نشان می دهد. در بسیاری از موارد، ذکر مصداق می تواند پرده از چهرۀ آیات برگیرد و حکمت الهی از فرو فرستادن آنها را آشکار سازد. این شیوه را در تفسیر قرآن اصطلاحاً جری یا تطبیق آیه بر موردی مشخص، نام نهاده اند.

شیوه اهل بیت علیهم السلام در تفسیر، بدین گونه بوده که آیات را بر آنچه قابل تطبیق بوده است، منطبق می کردند؛ گرچه از مورد نزول آیه خارج باشد؛ چنانکه عقل نیز این معنا را تأیید می کند، زیرا قرآن برای راهنمایی عموم بشر نازل شده و معارف و عقایدی که بیان کرده، اختصاص به شرایط و زمان ویژه ای ندارد و فضایل و رذایل اخلاقی و احکام عملی آن، مقید به زمان و دوران مشخصی نیست.

البته وجود سبب نزول ها و حوادث و اموری که موجب نزول آیات درباره شخص یا واقعه ای شده است، دلیل بر آن نیست که حکم آیات مخصوص به آن شخص و واقعه باشد و با گذشت زمان، حکم هم نابود گردد. گرچه بیان اینکه آیات الهی درباره چه چیزی یا چه کسانی مصداق دارد، به عهده معصوم و آگاه بر تفسیر و تأویل آیات قرآن است. از این میان امام علی علیه السلام در این زمینه و در مواضع متعدد به بیان مصادیق آیات قرآن پرداختند و به ویژه در مواردی که مردم، دچار کج فهمی یا سوء استفاده از آیات الهی بوده اند، این روشنگری را به نحو احسن انجام داده اند.

براساس روایات، مصداق یابی های حضرت علی علیه السلام از آیات قرآن، گاه در معرفی چهره های منفی و خطرناک، و زمانی نیز در نمایاندن شخصیت نیکان و صالحان بوده است. گاه نیز امام علیه السلام در پاسخ به پرسش سائلی که از فهم و معنای آیه می پرسید، ابتدا