اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 418

اولین گام در جهت تفسیر و فهم آیات الهی آگاهی بر لغت قرآن و شناخت معانی واژه های دشوار کتاب خداست، از این رو در کتب تفسیر، شناخت لغات عرب از آداب و شروط تفسیر قرآن معرفی شده است. سیوطی نیز بابی را تحت همین عنوان در کتاب خود آورده و نوشته است:

شناخت این فن برای مفسر، امری ضروری است و کسی که خواستار کشف معانی قرآن است به علم لغت نیاز دارد. مجاهد می گوید: شایسته نیست کسی که به خدا و روز واپسین ایمان دارد درباره قرآن سخن گوید؛ در حالی که به لغات عرب آگاهی ندارد، زیرا قرآن به زبان عربی نازل شده است.(1)

امام علی علیه السلام پیشگام در تفسیر واژه ای

اشاره

با تتبع در سخنان بازمانده از امام علی علیه السلام اعم از خطبه ها، نامه ها، کلمات قصار و روایات تفسیری ایشان، نخستین نشانه های توجه به آیات و شرح مفردات قرآنی به طور آشکار به چشم می خورد.

سیوطی در باب شروط و آداب تفسیر، اطلاع بر دانش های مختلفی را مقدمه تفسیر قرآن می داند و اشاره می کند که حضرت علی علیه السلام بر آنها احاطه کامل دارد که از جمله این علوم، علم لغت است.(2) در برخی از کتب، نام حضرت علی، ابن عباس و ابن مسعود به عنوان افرادی که در این فن مشهورند به چشم می خورد. اینان از فصاحت و بیان، بهره وافری داشتند و اقوال آنان مصدر و مرجعی برای دیگر مفسران به شمار می آمد. البته در این میان حضرت علی علیه السلام جایگاه ویژه ای دارد و به عنوان معلم و مربی اصحاب به شمار می آید.

او نخستین فرد از اصحاب پیامبر خدا صلی الله علیه و آله است که در سخنان خود، اقدام به شرح و تفسیر مفردات قرآن با شیوه خاص خود کرده و این روش به فرزندان آن حضرت نیز منتقل شده است.

گویا در میان اصحاب و شاگردان آن حضرت، عبدالله بن عباس در تفسیر و شرح مفردات قرآن بیشترین بهره ممکن را از آن حضرت برده است. او با اتکا بر تعلیمات مربی و معلم