اهل بیت علیهم السلام در تفاسیر اهل سنت جلد 2 صفحه 556

برگزید و به مذهب رافضیان گرایید».(1)

به هرحال استفاده از تقیه توسط شیعیان، معلول فشار و اختناق موجود از سوی اهل سنت بوده تا نفاق و دوگانگی شیعیان، از این رو به محض تحلیل فشار و اختناق از جانب اهل سنت نسبت به شیعیان، استفاده از تقیه نیز منتفی گشته است.(2)

از امام صادق علیه السلام درباره تقیه نقل شده است که:

«التقیه دینی و دین آبائی الا فی ثلاث: شرب المسکر، المسح علی الخفین و ترک الجهر بسم الله الرحمن الرحیم؛(3)تقیه، دین من و دین پدرانم است، مگر در سه مورد، نوشیدن شراب، مسح بر پا (هنگام وضو)، ترک بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم در نماز».

صدور حدیث در شرایط تقیه

با توجه به حقایق ذکر شده امام باقر و امام صادق علیهما السلام از یک سو حقایق مربوط به فقه و مکتب شیعه را در جمع خصوصی یاران خود القا کرده اند و شاگردان نیز به طور پنهانی آن حقایق را نشر داده اند، و از سوی دیگر، آن دو بزگوار در مجالس عمومی، رهنمودها و فتاوایی داشته اند که اساس آن را همگونی با فرهنگ عامه و استناد به سنت نبوی(4) تشکیل می داده است، لذا فعالیت عملی در شرایط تقیه به نوبه خود تأثیراتی متفاوت بر حدیث شیعه گذاشت.

چنانکه از سخنان بعضی از محققان استفاده می شود مهم ترین فایده صدور حدیث در شرایط تقیه، تحقق خلوص در مطاوی حدیث، از نظر الفاظ و معنی است.(5) این مطلب در

1- (1) جلال الدین سیوطی، طبقات المفسرین (ط لیدن) ص 29.
2- (2) ر. ک: الشیعه و الحاکمون، صص 42-182.
3- (3) مفاتیح الاسرار، شهرستانی، ج 1، ص 209. این خبر تشابه بسیاری با آن چیزی دارد که علامه مجلسی در دعائم الاسلام، ج 1، ص 160 و بحار، ج 82، ص 182 نقل نموده است.
4- (4) مقصود سنتی است که به وسیله محدثان آن دوره نقل می شد یا حدیثی است که با سند متصل از امام علیه السلام به رسول خدا صلی الله علیه و آله می رسیده است.
5- (5) معرفه الحدیث، ص 40 «جنبه التقیه».