- دیباچه 1
- مقدمه 3
- اشاره 6
- 2-اخلاق 6
- مباحث مقدماتی 6
- بخش های دین 6
- اشاره 6
- 1-عقاید 6
- 3-احکام عملی 7
- دانش ناظر به اعتقادات دینی 7
- 1-روش عقلی 8
- روش استدلال در دانش اعتقادات 8
- اشاره 8
- 2-روش نقلی 9
- 3-روش تلفیقی 9
- دانش اعتقادات و مسئله امامت 10
- اشاره 11
- بخش اول: کلیات 11
- فصل اول: حقیقت امامت از منظر شیعه و اهل سنت 12
- اشاره 12
- معنای لغوی امام و امامت 13
- معنای اصطلاحی امام و امامت 15
- اشاره 15
- تعریف متکلمان اهل سنت 16
- تعریف متکلمان شیعه 16
- نقطه مشترک تعاریف 17
- منشأ اختلاف 17
- 2-اختلافنظر مفهومی و مصداقی 18
- اشاره 18
- 1-اتفاقنظر مفهومی و اختلافنظر مصداقی 18
- جهات اختلاف 18
- دو رویکرد متمایز درباره حقیقت و چیستی امامت 19
- ضرورت وجود امام 20
- ضرورت وجود امام از نظر اهل سنت 20
- اشاره 20
- ضرورت وجود امام از نظر شیعه 21
- نظر اهل سنت 22
- امامت، از اصول یا از فروع؟ 22
- اشاره 22
- نظر شیعه امامیه 24
- امامت، لطفی از جانب خداوند 25
- جنبههای دیگری از امامت در برداشت شیعی 25
- اشاره 25
- اشاره 26
- امامت، مقامی الهی و استمرار همه وظایف نبوت به جز دریافت وحی 26
- 1-دریافت، حفظ و ابلاغ وحی 27
- 2-تفسیر و تبیین آیات 27
- 3-قضاوت 28
- 4-ریاست عمومی 28
- تعیین امام به دست خداوند 31
- امامت، خواستار ویژگی هایی خاص 32
- حقیقت امامت در کلام علامه طباطبایی 33
- حقیقت امام و امامت در سنت مکتوب 34
- فصل دوم: معنا و حقیقت عصمت 38
- اشاره 38
- معنای لغوی عصمت 39
- اشاره 39
- واژه عصمت در قرآن 41
- معنای اصطلاحی عصمت 41
- اشاره 41
- لطف خداوند 42
- ملکه نفسانی 44
- نیافریدن گناه در انسان 45
- فقط توانایی بر انجام دادن طاعت 45
- خاستگاه عصمت 45
- اشاره 45
- عصمت، ریشه در شناخت و آگاهی 46
- ریشه عصمت در کلام علامه طباطبایی 49
- ریشه عصمت در کلام شهید مطهری 50
- ریشه عصمت در کلام علامه عسکری 52
- فصل سوم: انواع عصمت 53
- اشاره 53
- اول: عصمت عملی و رفتاری 54
- دوم: عصمت علمی و بینشی 56
- سوم: عصمت خَلقی و خُلقی 58
- انواع عصمت در کلام امام علی (ع) 58
- بخش دوم: چرا امام باید معصوم باشد؟ 60
- اشاره 60
- اشاره 61
- فصل اول: دلایل عقلی عصمت امام 61
- اول: معصوم نبودن امام، یعنی اجتماع دو امر متضاد 64
- دوم: معصوم نبودن امام، یعنی نیاز به بی نهایت امام در زمان واحد 65
- سوم: وجوب حفظ شریعت اسلامی 68
- اشاره 71
- فصل دوم: دلایل نقلی عصمت امام 71
- قرآن و مسئله عصمت امام 72
- اول: آیه عهد الهی 72
- اشاره 72
- اشاره 72
- اشاره 76
- استدلال استادِ علامه طباطبایی 76
- نکاتی درباره آیه 77
- اشاره 77
- دیدگاه اهل سنت 78
- دیدگاه شیعه 81
- اولوا الأمر چه کسانیاند؟ 83
- منابع اهل سنت 83
- مقام اول 84
- اشاره 84
- سوم: آیه صادقین 84
- منابع اهل سنت 86
- مقام دوم 86
- منابع شیعی 87
- مقصود از اهل بیت 88
- منابع شیعه 88
- اشاره 88
- چهارم: آیه تطهیر 88
- آیه تطهیر در مصادر اهل سنت 92
- شمول آیه تطهیر نسبت به دیگر امامان 95
- عصمت امام در روایات 96
- اشاره 96
- 1-اشاره به عصمت اهل بیت به طور مشخّص 97
- الف) حدیث ثقلین 97
- ب) حدیث سفینه 100
- ج) حدیث نجوم 102
- ٢. اشاره به لزوم عصمت امام به طور کلّی 104
- اشاره 106
- بخش سوم: نسبت مفهوم عصمت با برخی مفاهیم دیگر 106
- فصل اول: عصمت و اختیار 107
- اشاره 112
- فصل دوم: عصمت و عدالت 112
- تفاوتهای عصمت و عدالت 113
- چیستی عدالت 113
- اشاره 113
- 1-از نظر رتبه و درجه 114
- 2- از نظر بُعد معرفتی و شناختی 114
- 3-گستردگی متعلّق 114
- 1-استغفار پیامبران 116
- فصل سوم: عصمت و استغفار 116
- اشاره 116
- 2-استغفار امامان 117
- دقت نظر در معنا و انواع گناه 118
- اشاره 118
- 2-نگاهی خاص 119
- 1-نگاهی متعارف و عام 119
- پاسخ برخی از اندیشمندان شیعه 121
- علامه مجلسی 121
- علامه طباطبایی 123
- خواجه نصیر الدین طوسی 124
- علی بن عیسی اربلی 124
- فصل چهارم: انحصاری نبودن عصمت 127
- اشاره 131
- بخش چهارم: خردهگیری هایی بر لزوم عصمت 131
- امکان عصمت، آری یا نه؟ 132
- اشاره 132
- پاسخ 133
- عصمت، عقیده ای ریشه دار در عقل و نقل، نه ساخته شیعه 136
- اشاره 136
- پاسخ 136
- اشاره 138
- باور عصمت و نسبت دادن آن به هشام بن حکم 138
- پاسخ 139
- روایت اول 140
- روایت دوم 141
- اشاره 142
- کج فهمی از کلام امام علی (ع) 142
- پاسخ 143
- سخن پایانی: تأثیر عصمت در الگو بودن امام برای افراد جامعه 148
- اشاره 148
- 1-بُعد علمی 150
- اشاره 151
- 2-بُعد عملی 151
- تقویت شناخت عقلی بشر و متوقف شدن خطا 153
- نمونه هایی از فواید علمی و رفتاری معصوم 153
- اشاره 153
- مرجعی برای فهم گزاره های عقلگریز و خروج از سردرگمی 154
- برپایی نظام اجتماعی و تحقّق عدالت 155
- برطرف شدن تزلزل در رفتار 155
- پرورش و تسهیل در پیمودن درجات کمال 156
- حفظ شریعت و آگاهی از دین تحریف نشده 157
- لزوم آگاهی از عواقب خاص رفتارها 157
- کتابنامه 160
دیباچه
الحمد لله رب العالمین
و الصلاة والسلام علی محمد وآله الطیبین الطاهرین
الذین اذهب الله عنهم الرجس وطهرّهم تطهیر
ضرورت وجود رهبر و پیشوا برای جامعه و آراستگی وی به برخی ویژگیها از امور بدیهی نزد صاحبان خرد است. هر چند اندیشمندان اسلامی نیز به بدیهی بودن ضرورت وجود رهبر معتقدند، اما در برخی ویژگیهای او اختلاف دارند. یکی از ویژگیهای مورد اختلاف، لزوم عصمت پیشوای پس از پیامبر (ص) است. عقیده پیروان اهل بیت ( علیهم السلام) بر آن است که چون رهبری پس از پیامبر (ص) به معنای جانشینی آن حضرت در جمیع شئون نبوت جز دریافت وحی است، باید جانشین او نیز معصوم باشد.
اما فرقههای اسلامی دیگر، چنین باوری ندارند. آنچه در این نوشتار مورد بحث و بررسی محقق ارجمند جناب آقای «حجت منگنهچی» قرار