دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 108

جبری بودن عصمت به این معناست که امکان ارتکاب گناه برای شخص معصوم فراهم نیست. فراهم نبودن این امکان به دو صورت تصوّر می‌شود:

١. نیرویی که انسان را به ارتکاب گناه وادار می کند از معصوم گرفته شده است (فقدان مقتضی) .

٢. همانند همۀ انسان‌ها، ابزار ارتکاب گناه را در اختیار دارد ولی نیرویی خارجی از او محافظت می‌کند و مانع می شود (وجود مانع) .

دست‌کم به دو دلیل، فهم جبری‌گرایانه از مسئله عصمت، کاملاً نادرست است:

الف) تردیدی وجود ندارد که عصمت برای کسی که به آن متصف شده کمال، فضیلت و نشانگر جایگاه رفیع معنوی اوست. در متون دینی، از کسانی که به چنین درجه ای رسیده‌اند، تکریم و تجلیل شده است، درحالی‌که تکریم و تجلیل از کسی که ابزار گناه را در اختیار ندارد یا در اختیار دارد، اما از روی اجبار و بدون انتخاب و اختیار، فضیلت و کمالی را کسب کرده است، معنا ندارد و بهتر است بگوییم فضیلت و کمالی برای او شمرده نمی شود.

پیش از این گفتیم که واژه عصمت در معنای اصطلاحی خود در قرآن به کار نرفته است. اما واژگانی همچون «مخلَص» همین معنا را افاده می‌کنند و ویژگی‌هایی که خداوند برای انسان‌های مخلَص بیان فرموده است، عصمت آنها را اثبات می کند. یکی از این ویژگی ها آن است که همه انسان‌ها برای حسابرسی در پیشگاه خداوند حاضر می شوند، به