- دیباچه 1
- مقدمه 3
- اشاره 6
- 2-اخلاق 6
- اشاره 6
- مباحث مقدماتی 6
- بخش های دین 6
- 1-عقاید 6
- 3-احکام عملی 7
- دانش ناظر به اعتقادات دینی 7
- 1-روش عقلی 8
- روش استدلال در دانش اعتقادات 8
- اشاره 8
- 2-روش نقلی 9
- 3-روش تلفیقی 9
- دانش اعتقادات و مسئله امامت 10
- اشاره 11
- بخش اول: کلیات 11
- اشاره 12
- فصل اول: حقیقت امامت از منظر شیعه و اهل سنت 12
- معنای لغوی امام و امامت 13
- معنای اصطلاحی امام و امامت 15
- اشاره 15
- تعریف متکلمان شیعه 16
- تعریف متکلمان اهل سنت 16
- منشأ اختلاف 17
- نقطه مشترک تعاریف 17
- اشاره 18
- جهات اختلاف 18
- 1-اتفاقنظر مفهومی و اختلافنظر مصداقی 18
- 2-اختلافنظر مفهومی و مصداقی 18
- دو رویکرد متمایز درباره حقیقت و چیستی امامت 19
- ضرورت وجود امام 20
- اشاره 20
- ضرورت وجود امام از نظر اهل سنت 20
- ضرورت وجود امام از نظر شیعه 21
- نظر اهل سنت 22
- اشاره 22
- امامت، از اصول یا از فروع؟ 22
- نظر شیعه امامیه 24
- اشاره 25
- جنبههای دیگری از امامت در برداشت شیعی 25
- امامت، لطفی از جانب خداوند 25
- امامت، مقامی الهی و استمرار همه وظایف نبوت به جز دریافت وحی 26
- اشاره 26
- 2-تفسیر و تبیین آیات 27
- 1-دریافت، حفظ و ابلاغ وحی 27
- 3-قضاوت 28
- 4-ریاست عمومی 28
- تعیین امام به دست خداوند 31
- امامت، خواستار ویژگی هایی خاص 32
- حقیقت امامت در کلام علامه طباطبایی 33
- حقیقت امام و امامت در سنت مکتوب 34
- اشاره 38
- فصل دوم: معنا و حقیقت عصمت 38
- معنای لغوی عصمت 39
- اشاره 39
- واژه عصمت در قرآن 41
- اشاره 41
- معنای اصطلاحی عصمت 41
- لطف خداوند 42
- ملکه نفسانی 44
- فقط توانایی بر انجام دادن طاعت 45
- نیافریدن گناه در انسان 45
- اشاره 45
- خاستگاه عصمت 45
- عصمت، ریشه در شناخت و آگاهی 46
- ریشه عصمت در کلام علامه طباطبایی 49
- ریشه عصمت در کلام شهید مطهری 50
- ریشه عصمت در کلام علامه عسکری 52
- فصل سوم: انواع عصمت 53
- اشاره 53
- اول: عصمت عملی و رفتاری 54
- دوم: عصمت علمی و بینشی 56
- سوم: عصمت خَلقی و خُلقی 58
- انواع عصمت در کلام امام علی (ع) 58
- اشاره 60
- بخش دوم: چرا امام باید معصوم باشد؟ 60
- اشاره 61
- فصل اول: دلایل عقلی عصمت امام 61
- اول: معصوم نبودن امام، یعنی اجتماع دو امر متضاد 64
- دوم: معصوم نبودن امام، یعنی نیاز به بی نهایت امام در زمان واحد 65
- سوم: وجوب حفظ شریعت اسلامی 68
- اشاره 71
- فصل دوم: دلایل نقلی عصمت امام 71
- قرآن و مسئله عصمت امام 72
- اشاره 72
- اشاره 72
- اول: آیه عهد الهی 72
- اشاره 76
- استدلال استادِ علامه طباطبایی 76
- اشاره 77
- نکاتی درباره آیه 77
- دیدگاه اهل سنت 78
- دیدگاه شیعه 81
- اولوا الأمر چه کسانیاند؟ 83
- منابع اهل سنت 83
- سوم: آیه صادقین 84
- مقام اول 84
- اشاره 84
- منابع اهل سنت 86
- مقام دوم 86
- منابع شیعی 87
- اشاره 88
- منابع شیعه 88
- مقصود از اهل بیت 88
- چهارم: آیه تطهیر 88
- آیه تطهیر در مصادر اهل سنت 92
- شمول آیه تطهیر نسبت به دیگر امامان 95
- عصمت امام در روایات 96
- اشاره 96
- الف) حدیث ثقلین 97
- 1-اشاره به عصمت اهل بیت به طور مشخّص 97
- ب) حدیث سفینه 100
- ج) حدیث نجوم 102
- ٢. اشاره به لزوم عصمت امام به طور کلّی 104
- بخش سوم: نسبت مفهوم عصمت با برخی مفاهیم دیگر 106
- اشاره 106
- فصل اول: عصمت و اختیار 107
- اشاره 112
- فصل دوم: عصمت و عدالت 112
- تفاوتهای عصمت و عدالت 113
- چیستی عدالت 113
- اشاره 113
- 2- از نظر بُعد معرفتی و شناختی 114
- 1-از نظر رتبه و درجه 114
- 3-گستردگی متعلّق 114
- اشاره 116
- فصل سوم: عصمت و استغفار 116
- 1-استغفار پیامبران 116
- 2-استغفار امامان 117
- دقت نظر در معنا و انواع گناه 118
- اشاره 118
- 2-نگاهی خاص 119
- 1-نگاهی متعارف و عام 119
- پاسخ برخی از اندیشمندان شیعه 121
- علامه مجلسی 121
- علامه طباطبایی 123
- علی بن عیسی اربلی 124
- خواجه نصیر الدین طوسی 124
- فصل چهارم: انحصاری نبودن عصمت 127
- بخش چهارم: خردهگیری هایی بر لزوم عصمت 131
- اشاره 131
- اشاره 132
- امکان عصمت، آری یا نه؟ 132
- پاسخ 133
- عصمت، عقیده ای ریشه دار در عقل و نقل، نه ساخته شیعه 136
- پاسخ 136
- اشاره 136
- اشاره 138
- باور عصمت و نسبت دادن آن به هشام بن حکم 138
- پاسخ 139
- روایت اول 140
- روایت دوم 141
- کج فهمی از کلام امام علی (ع) 142
- اشاره 142
- پاسخ 143
- سخن پایانی: تأثیر عصمت در الگو بودن امام برای افراد جامعه 148
- اشاره 148
- 1-بُعد علمی 150
- اشاره 151
- 2-بُعد عملی 151
- اشاره 153
- نمونه هایی از فواید علمی و رفتاری معصوم 153
- تقویت شناخت عقلی بشر و متوقف شدن خطا 153
- مرجعی برای فهم گزاره های عقلگریز و خروج از سردرگمی 154
- برپایی نظام اجتماعی و تحقّق عدالت 155
- برطرف شدن تزلزل در رفتار 155
- پرورش و تسهیل در پیمودن درجات کمال 156
- لزوم آگاهی از عواقب خاص رفتارها 157
- حفظ شریعت و آگاهی از دین تحریف نشده 157
- کتابنامه 160
اینگونه سخن گفتن دلالت بر این دارد که آنها از روی اختیار، در راه شرک قدم ننهادند.
همچنین خداوند میفرماید:
( یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ) (مائده: ۶٧)
ای پیامبر! آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است بهطور کامل [به مردم] ابلاغ کن و اگر چنین نکنی رسالت او را انجام ندادهای. خداوند تو را از [خطرات احتمالی] مردم حفظ میکند.
به استناد روایات نقل شده از سوی شیعه و اهل سنت، این آیه در روز غدیر خم نازل شد. مسئله ای که پیامبر (ص) به ابلاغ آن مأمور شده بود به اندازه ای مهم بود که اولاً ابلاغ نکردن آن با انجام ندادن رسالت مساوی می شد: ( وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ) و ثانیاً می توانست جان آن حضرت را به خطر بیندازد که خداوند متعال با جمله ( وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ) ، حمایت خویش را از پیامبر (ص) بیان فرمود.
از این آیه به خوبی برمی آید که امکان تخلّف از دستور خداوند برای پیامبر (ص) وجود داشت که خداوند از یک سو، پیامد انجام ندادن دستور الهی را به آن حضرت گوشزد میکند و از سوی دیگر، محافظت خویش را در قبال نیرنگ مخالفان ابراز می دارد.(1)
1- درباره اختیاری بودن عصمت ر. ک: ترجمه المیزان، ج١١، ص٢٢٢؛ امام شناسی، ج١، ص١٠۵.