دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 120

آنجا که این امور، مربوط به عالم دنیایند و مقصود نهایی نیستند، نمی‌توانند مطلوب اصلی خلقت باشند و خواسته حضرت حق را تأمین کنند. اینجاست که اشتغال به امور لازم برای حیات دنیوی، انسان را از پرداختن به عبادت به معنای خاص آن باز می دارد و در چنین حالتی، انسان، خود را گناهکار می بیند و استغفار می‌کند. این استغفار، نتیجه رفتاری نیست که از سوء اختیار انسان ناشی شده باشد و نشانه معصوم نبودن انسان نیست. بنابراین، هر توبه و استغفاری، توبه و استغفار از گناه به معنای متعارف آن نیست، بلکه توبه و استغفار دارای مراتب و درجاتی است به طوری که با رشد معنوی انسان و تقرب به پروردگار، به ترک آنچه سزاوارتر بوده است، شایسته توبه و استغفار است.

می‌توان حقیقت استغفار انسان معصوم را از کلام امام سجاد (ع) دریافت کرد. آن حضرت در «مناجات الذاکرین» خطاب به خداوند متعال چنین می‌فرماید:

أسْتَغِفُرک مِنْ کُلِّ لَذِّةٍ بِغَیرِ ذِکْرِک وَ مِنْ کُلِّ راحَةٍ بِغَیرِ اُنسِک وَ مِنْ کُلِّ سُرورٍ بِغَیر قُربِک وَ مِنْ کُلِّ شُغْلٍ بِغَیرِ طاعَتِک.

از هر لذتی به غیر از یاد تو، و از هر آسایشی به غیر از انس با تو، و از هر شادمانی به غیر از قرب تو، و از هر کاری به غیر از طاعت تو آمرزش می طلبم.(1)

بنابراین، توبه و استغفاری را که انسان معصوم خواهان آن است با استغفار انسان گناهکار تفاوت بنیادین دارد؛ (2)زیرا انسان گناهکار، استغفار

1- مفاتیح الجنان، مناجات خمس عشره، مناجات الذاکرین.

2- به نظر امام خمینی رحمه الله، استغفار، به گناه منافی با عصمت اختصاص ندارد و مغفرت و گناه وقتی از انسان معصوم سرزند به اصطلاح عرف عامّ نیست. ر. ک: شرح چهل حدیث، ص٣۴٣.