دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 13

مسئله امامت و جانشینی، و شرایط و ویژگی‌های جانشین، با رویکرد دیگری تفاوت دارد و مناقشات جدی و درخور توجهی را در پی داشته است. به نظر شیعه، آن حضرت (ص) در زمان حیات خویش، رهبر و امام پس از خود را تعیین کرد، ولی اهل سنت این مطلب را نمی‌پذیرند و معتقدند رسول خدا (ص) فرد معینی را برای رهبری جامعه اسلامی تعیین نکرد. به نظر اینان، تعیین رهبر از وظایف مسلمانان است، نه وظیفه پیامبر (ص) .

ما در این فصل، درباره مسئله امامت و چیستی و حقیقت آن سخن می‌گوییم و دیدگاه دو فرقه اسلامی را در این‌باره بررسی می‌کنیم.

معنای لغوی امام و امامت

واژه «امام» ، واژه ای عربی است که از ریشه «أ م م» گرفته شده و به معنای «قصد کردن» و «توجه نمودن» است. (1)از آنجا که مردم با قصد و توجه، شخصی را برای رهبری خود برمی گزینند، به او امام، پیشوا، مقتدا، پیشرو و مُطاع گفته می شود. با توجه به این معنا، «امامت» به معنای پیشوایی و ریاست است.(2)

تعابیر دانشمندان لغت در توضیح معنای لغوی واژه امام به گونه ای است که نشان می دهد این واژه در عرف لغت‌شناسان، معنایی گسترده دارد. می‌توان گستردگی معنایی این واژه را به این صورت بیان کرد:

1- برای آگاهی از واژه امام در منابع لغوی ر. ک: مجمع البحرین، ج۶، صص٩- ١۵؛ مفردات الفاظ القرآن، ص٨٧؛ لسان العرب، ج١٢، ص٢٢؛ أقرب الموارد، ج١، ص١٩؛ المعجم الوسیط، ج١، ص٢٧؛ المنجد فیاللغة و الأعلام، ص١٧.

2- واژه «أمام» [به فتح همزه] به معنای «سمت جلو» است و «إمام» [به کسر همزه] نیز به کسی که در جلو قرار گرفته، اطلاق می شود. بنابراین، این دو واژه، از نظر ریشه لغوی و نیز معنا، یکسان‌اند.