- دیباچه 1
- مقدمه 3
- بخش های دین 6
- مباحث مقدماتی 6
- اشاره 6
- 2-اخلاق 6
- اشاره 6
- 1-عقاید 6
- 3-احکام عملی 7
- دانش ناظر به اعتقادات دینی 7
- 1-روش عقلی 8
- اشاره 8
- روش استدلال در دانش اعتقادات 8
- 2-روش نقلی 9
- 3-روش تلفیقی 9
- دانش اعتقادات و مسئله امامت 10
- اشاره 11
- بخش اول: کلیات 11
- اشاره 12
- فصل اول: حقیقت امامت از منظر شیعه و اهل سنت 12
- معنای لغوی امام و امامت 13
- معنای اصطلاحی امام و امامت 15
- اشاره 15
- تعریف متکلمان شیعه 16
- تعریف متکلمان اهل سنت 16
- نقطه مشترک تعاریف 17
- منشأ اختلاف 17
- 1-اتفاقنظر مفهومی و اختلافنظر مصداقی 18
- جهات اختلاف 18
- اشاره 18
- 2-اختلافنظر مفهومی و مصداقی 18
- دو رویکرد متمایز درباره حقیقت و چیستی امامت 19
- ضرورت وجود امام 20
- اشاره 20
- ضرورت وجود امام از نظر اهل سنت 20
- ضرورت وجود امام از نظر شیعه 21
- نظر اهل سنت 22
- امامت، از اصول یا از فروع؟ 22
- اشاره 22
- نظر شیعه امامیه 24
- اشاره 25
- امامت، لطفی از جانب خداوند 25
- جنبههای دیگری از امامت در برداشت شیعی 25
- امامت، مقامی الهی و استمرار همه وظایف نبوت به جز دریافت وحی 26
- اشاره 26
- 2-تفسیر و تبیین آیات 27
- 1-دریافت، حفظ و ابلاغ وحی 27
- 3-قضاوت 28
- 4-ریاست عمومی 28
- تعیین امام به دست خداوند 31
- امامت، خواستار ویژگی هایی خاص 32
- حقیقت امامت در کلام علامه طباطبایی 33
- حقیقت امام و امامت در سنت مکتوب 34
- فصل دوم: معنا و حقیقت عصمت 38
- اشاره 38
- معنای لغوی عصمت 39
- اشاره 39
- واژه عصمت در قرآن 41
- اشاره 41
- معنای اصطلاحی عصمت 41
- لطف خداوند 42
- ملکه نفسانی 44
- نیافریدن گناه در انسان 45
- فقط توانایی بر انجام دادن طاعت 45
- خاستگاه عصمت 45
- اشاره 45
- عصمت، ریشه در شناخت و آگاهی 46
- ریشه عصمت در کلام علامه طباطبایی 49
- ریشه عصمت در کلام شهید مطهری 50
- ریشه عصمت در کلام علامه عسکری 52
- اشاره 53
- فصل سوم: انواع عصمت 53
- اول: عصمت عملی و رفتاری 54
- دوم: عصمت علمی و بینشی 56
- سوم: عصمت خَلقی و خُلقی 58
- انواع عصمت در کلام امام علی (ع) 58
- اشاره 60
- بخش دوم: چرا امام باید معصوم باشد؟ 60
- اشاره 61
- فصل اول: دلایل عقلی عصمت امام 61
- اول: معصوم نبودن امام، یعنی اجتماع دو امر متضاد 64
- دوم: معصوم نبودن امام، یعنی نیاز به بی نهایت امام در زمان واحد 65
- سوم: وجوب حفظ شریعت اسلامی 68
- اشاره 71
- فصل دوم: دلایل نقلی عصمت امام 71
- اشاره 72
- قرآن و مسئله عصمت امام 72
- اشاره 72
- اول: آیه عهد الهی 72
- اشاره 76
- استدلال استادِ علامه طباطبایی 76
- اشاره 77
- نکاتی درباره آیه 77
- دیدگاه اهل سنت 78
- دیدگاه شیعه 81
- اولوا الأمر چه کسانیاند؟ 83
- منابع اهل سنت 83
- سوم: آیه صادقین 84
- اشاره 84
- مقام اول 84
- مقام دوم 86
- منابع اهل سنت 86
- منابع شیعی 87
- منابع شیعه 88
- مقصود از اهل بیت 88
- اشاره 88
- چهارم: آیه تطهیر 88
- آیه تطهیر در مصادر اهل سنت 92
- شمول آیه تطهیر نسبت به دیگر امامان 95
- عصمت امام در روایات 96
- اشاره 96
- 1-اشاره به عصمت اهل بیت به طور مشخّص 97
- الف) حدیث ثقلین 97
- ب) حدیث سفینه 100
- ج) حدیث نجوم 102
- ٢. اشاره به لزوم عصمت امام به طور کلّی 104
- بخش سوم: نسبت مفهوم عصمت با برخی مفاهیم دیگر 106
- اشاره 106
- فصل اول: عصمت و اختیار 107
- اشاره 112
- فصل دوم: عصمت و عدالت 112
- تفاوتهای عصمت و عدالت 113
- چیستی عدالت 113
- اشاره 113
- 2- از نظر بُعد معرفتی و شناختی 114
- 1-از نظر رتبه و درجه 114
- 3-گستردگی متعلّق 114
- 1-استغفار پیامبران 116
- اشاره 116
- فصل سوم: عصمت و استغفار 116
- 2-استغفار امامان 117
- دقت نظر در معنا و انواع گناه 118
- اشاره 118
- 2-نگاهی خاص 119
- 1-نگاهی متعارف و عام 119
- پاسخ برخی از اندیشمندان شیعه 121
- علامه مجلسی 121
- علامه طباطبایی 123
- علی بن عیسی اربلی 124
- خواجه نصیر الدین طوسی 124
- فصل چهارم: انحصاری نبودن عصمت 127
- اشاره 131
- بخش چهارم: خردهگیری هایی بر لزوم عصمت 131
- امکان عصمت، آری یا نه؟ 132
- اشاره 132
- پاسخ 133
- اشاره 136
- عصمت، عقیده ای ریشه دار در عقل و نقل، نه ساخته شیعه 136
- پاسخ 136
- باور عصمت و نسبت دادن آن به هشام بن حکم 138
- اشاره 138
- پاسخ 139
- روایت اول 140
- روایت دوم 141
- کج فهمی از کلام امام علی (ع) 142
- اشاره 142
- پاسخ 143
- اشاره 148
- سخن پایانی: تأثیر عصمت در الگو بودن امام برای افراد جامعه 148
- 1-بُعد علمی 150
- اشاره 151
- 2-بُعد عملی 151
- تقویت شناخت عقلی بشر و متوقف شدن خطا 153
- اشاره 153
- نمونه هایی از فواید علمی و رفتاری معصوم 153
- مرجعی برای فهم گزاره های عقلگریز و خروج از سردرگمی 154
- برطرف شدن تزلزل در رفتار 155
- برپایی نظام اجتماعی و تحقّق عدالت 155
- پرورش و تسهیل در پیمودن درجات کمال 156
- حفظ شریعت و آگاهی از دین تحریف نشده 157
- لزوم آگاهی از عواقب خاص رفتارها 157
- کتابنامه 160
تبیین امام، آموزه ای باشد برای هشام تا با آن پاسخ پرسشگران را بدهد همانگونه که پاسخ حسین أشقر را داد.
روایت دوم
محمد بن ابیعمیر می گوید:
در مدتی که همدم هشام بن حکم بودم سخنی سودمندتر از این سخن نشنیدم که درباره عصمت امام گفت. روزی از او پرسیدم: «آیا امام معصوم است؟» گفت: «بلی» . گفتم: «حقیقت چیست؟ با چه چیزی میتوان عصمت را شناخت؟» پاسخ داد: «منشأ تمامی گناهان چهار چیز است و منشأ پنجمی ندارد: حرص، حسد، خشم و خواهشهای نفسانی که هیچیک از اینها در امام وجود ندارد. شایسته نیست که امام بر مال دنیا حریص باشد؛ زیرا منشأ حرص تهیدستی است و حال آنکه همه عالم در اختیار اوست و او خزانهدار مسلمانان است. پس به چه دلیل حرص بورزد؟ امام حسود نیست؛ زیرا انسان به کسی حسادت میکند که مقامی بالاتر از او داشته باشد و مقامی بالاتر از امامت نیست. پس چگونه به کسانی که پایینتر از اویند، حسادت کند؟ سزاوار نیست که امام برای امور دنیوی خشمگین شود، مگر اینکه خشمش برای خداوند باشد؛ چون خداوند او را موظف کرده است که حدود او را اجرا کند و نکوهش هیچ ملامتگری، او را از انجام دادن وظیفهاش باز ندارد و بر خلاف دستورهای دینی با کسی مهربانی نکند تا حدود الهی را اجرا کند. شایسته نیست که
امام از هوای نفس خویش پیروی کند و دنیا را بر آخرت ترجیح دهد؛ زیرا خداوند دوستی آخرت را در دل او قرار داده است، همانطوری که