دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 57

٢. از اموری که مصلحت و مفسده جامعه اسلامی به آنها بستگی دارد، آگاهی داشته باشد. (عصمت از خطا در شناخت مصالح و مفاسد)

علامه جوادی آملی درباره چگونگی تحقق عصمت عملی می نویسد:

انسان در نشئه وهم و خیال، بافته های خود را بر یافته های عقل عرضه می‌کند و آن را مشوب می سازد و این تفکر مشوب، با جهل، سهو و نسیان آمیخته خواهد بود. ولی اگر در حرم عقل ناب به سر برد و از دسترس وهم و خیال رهید، معصوم خواهد بود؛ زیرا در حرم عقل، نه شیطان درونی وهم و خیال راه دارد و نه شیطان بیرونی (ابلیس) . . . بنابراین، کسی که به مقام اخلاص علمی و شهودی رسید، در مسائل علمی، حدوثاً و بقائاً مصونیت دارد؛ چیزی را بد نمی فهمد و در فهمیده ها نیز اشتباه و شک نمی کند.(1)

متکلمان شیعی به عصمت عملی و علمی امام توجه داشته و آن را در امام شرط دانسته اند. شیخ صدوق به عصمت انبیا، رسولان، امامان و ملائکه اعتقاد داشت و معتقد بود که در هیچ حالی به نقص، معصیت و جهل متصف نمی‌شوند.(2)

شیخ طوسی می گوید:

امام از اول تا آخر عمرش در آنچه می گوید یا انجام می دهد و یا ترک می کند، معصوم از سهو و نسیان است؛ زیرا اگر امام مرتکب معصیت شود اعتماد قلبی مردم نسبت به او از بین می رود و اگر قائل به جواز سهو و نسیان امام شویم، در نتیجه اعتماد به خبرهای امام از بین می رود و هدف از نصب امام باطل می شود.(3)

1- همتایی قرآن و اهل بیت علیهم‌السلام، صص١٨۶و ١٨٧.

2- ر. ک: الاعتقادات، ص٩۶.

3- امامت از دیدگاه امامیه و زیدیه، ص۴٩ به نقل از الرسائل العشر، ص٩٨.