دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 58

سوم: عصمت خَلقی و خُلقی

افزون بر عصمت عملی و عصمت علمی، گونه ای دیگر از عصمت نیز در کلمات برخی از متکلمان مطرح شده است آنان بر این عقیده اند که عصمت امام در عصمت از گناه و اشتباه منحصر نمی شود، بلکه باید افزون بر چنین عصمتی، در خَلق (امور ظاهری) و خُلق (امور باطنی) نیز دارای عصمت باشد.

محقّق لاهیجی در این‌باره می نویسد:

نزد امامیه، همچنان‌که عصمت از ذنوب شرط است در امام، عصمت از عیوب نیز شرط است؛ خواه عیوب جسمانی، مانند امراض مزمنه مستکرهه منفّره، مثل جذام و برص و عمی (نابینایی) و صم (ناشنوایی) و خرص (گنگی) یا عیوب نفسانی، مانند اخلاق ذمیمه چون بخل و خسّت (خسیس بودن) و غلظت (خشونت) و فظاعت (ترش‌رویی) . وخواه عیوب عقلی مانند جهل و جنون و اغما (بی هوشی) و امراض منسیه (فراموشی) علوم. و همچنان‌که واجب است خلوّ از عیوب مذکوره [در] ابتدا، واجب است خلوّ از طریان آن نیز. (1)

انواع عصمت در کلام امام علی (ع)

امام علی (ع) در روایتی مفصّل، پنج نشانه برای امام بیان می فرماید که عبارت‌اند از:

١. از تمام گناهان کوچک و بزرگ معصوم باشد، در فتوا لغزش نکند، در پاسخ دادن خطا نکند، فراموشی نداشته باشد و در امور دنیا اهل لهو نباشد.

1- گوهر مراد، ص۴۶٨. و نیز ر. ک: سرمایه ایمان در اصول اعتقادات، ص١١۵.