دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 73

اعطای مقام امامت، پس از آزمون‌های مهم و متعددی بود که وی در زندگی به آنها مبتلا شد و از عهده انجام دادن همه آنها به خوبی برآمد. ١بعد از آنکه خداوند متعال او را نسبت به دریافت مقام امامت آگاه ساخت، حضرت ابراهیم (ع) از خداوند پرسید: «از میان ذریه ام چه کسی دارای این مقام می شود؟» خداوند پاسخ داد: «عهد و پیمان من شامل افراد ظالم نمی شود» . این پاسخ خداوند، بیانگر ملاک و معیاری کلّی است که یکی از مهم‌ترین شرایط امام را تبیین می‌کند و جایگاه امامت را در مرتبه ای برتر قرار می دهد. ٢

نقطه اساسی در این آیه شریفه، فراز ( لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ) است که متکلمان ٣و مفسران ۴با توجه به آن، وجوب عصمت امام را نتیجه گرفته و آن را دلیلی بر لزوم عصمت امام دانسته‌اند. برای روشن شدن استدلال، باید به دو مطلب توجه کرد:

١. مقصود از «عهد» ، عهد امامت است؛ زیرا قبل از این جمله، خداوند به حضرت ابراهیم فرمود: ( إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً) و در واکنش به این جمله بود که حضرت ابراهیم (ع) از قرار گرفتن آن در میان

١) . قرآن از زبان حضرت ابراهیم (ع) ، سر بریدن فرزندش اسماعیل را آزمونی آشکار یاد می‌کند. ر. ک: الصافات: ١٠٢ تا ١٠۶. همچنین مبتلا شدن به ستاره پرستان و بت‌پرستان، سوزانده شدن در آتش و. . . از جمله این آزمون‌ها بود.

٢) . درباره این آیه ر. ک: پیام قرآن، ج٩، ص٢٧؛ ترجمه تفسیر المیزان، ج١، ص۴٠٣؛ تفسیر نمونه، ج١، ص۴٣۵.

٣) . در این‌باره ر. ک: الشافی فیالامامة، ج٣، ص١٣٧؛ اللوامع الالهیة، ص٣٣٢؛ الباب الحادی عشر مع شرحیه، ص۴٣.

۴) . در این‌باره ر. ک: التبیان فیتفسیرالقرآن، ج١، ص۴۴٩؛ تفسیر جوامع الجامع، ج١، ص٧٧؛ روض‌الجنان، ج٢، ص١۴٣.