دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 74

ذریه اش پرسش کرد. پس منطقی این است که پاسخ خداوند، با پرسش حضرت ابراهیم (ع) تناسب داشته باشد.

با توجه به اینکه واژه «امام» به معنای مقتدا و پیشواست، برخی از مفسران اهل سنت بر این عقیده اند که در این آیه، مراد از امامت همان نبوت است؛ زیرا نبی نیز کسی است که امتش در دین خود به وی اقتدا می کنند، همچنان که خدای تعالی فرموده است:

( وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِیُطاعَ بِإِذْنِ اللهِ) (نساء: ۶۴)

ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای اینکه به فرمان خدا از وی اطاعت شود.

به نظر علامه طباطبایی، این تفسیر در نهایت بی‌اعتباری است. ایشان در رد این تفسیر دو دلیل ارائه می‌کند و در دلیل دوم خویش می گوید:(1)

قصه امامت ابراهیم در اواخر عمر او و بعد از بشارت به [تولد] اسحاق و اسماعیل بوده [است]. ملائکه وقتی این بشارت را آوردند که برای هلاک قوم لوط آمده بودند. آنها در سر راه خود، سری به ابراهیم (ع) زدند و ابراهیم در آن موقع پیغمبری مرسل بود. پس معلوم می شود قبل از امامت، پیغمبر بوده و در نتیجه امامتش غیر نبوتش بوده است.(2)

1- دلیل اول مرحوم علامه، یک دلیل ادبی براساس ساختار زبان عربی است. توضیح اینکه در آیه شریفه، جاعِلُکَ ، اسم فاعل و إِماماً ، مفعول دوم آن است. از طرفی، اسم فاعل وقتی عمل می کند که یا به معنای حال باشد یا به معنای آینده. بنابراین اگر به معنای گذشته باشد، عمل نمی‌کند و مفعول نمی‌گیرد. درحالی‌که در آیه شریفه، عمل کرده و مفعول گرفته است. طبق این قاعده، جمله إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً ، وعده‌ای است به ابراهیم که در آینده او را امام می کند. به این مطلب نیز باید توجه داشته باشیم که خود این جمله و وعده، از طریق وحی به ابراهیم ابلاغ شده است. پس قبل از رسیدن این وعده، پیغمبر بوده است که چنین وعده ای به او وحی شده است. با توجه به این مطالب، قطعاً امامتی که بعدها به او داده خواهد شد، غیر از مقام نبوت است. ترجمه تفسیر المیزان، ج١، ص۴٠٩.

2- ترجمه تفسیر المیزان، ج١، ص۴٠٩. با اندکی تصرف