دلایل عصمت امام از دیدگاه عقل و نقل صفحه 75

٢. درباره واژه ظلم باید به دو مطلب توجه داشت:

الف) از نظر لغوی، «ظلم» در مقابل «عدل» قرار می گیرد و عدل به معنای قرار دادن هر چیزی در جای خود است. بنابراین، ظلم به معنای نهادن هر چیزی در غیر جایگاه خود و کار نادرست انجام دادن است. در نگاه دینی می توان گفت که هرگونه تجاوز از حق، ظلم است.

ب) ظلم می تواند به سه صورت باشد:

یک- ظلم میان انسان و پروردگار خویش که بزرگ‌ترین آن شرک و کفر است (لقمان: ١٣ و انعام: ١۵٧) ؛

دو- ظلم انسان به مردم (شوری: ۴٢) ؛

سه- ظلم انسان بر خویشتن (بقره: ٢٣١ و طلاق: ١) (1)

طبق این تقسیم، افزون بر اینکه تجاوز به حقوق دیگران از مصادیق ظلم است، گناهی هم که شخص آن را مرتکب می شود در حقیقت، ظلمی است که به خود روا داشته و حق رسیدن به کمال را از خود گرفته است.(2)در زبان قرآن، کسی که گناه می‌کند و از حد و مرزی تجاوز می‌کند که خداوند در اعمال و رفتار برای او مقرر کرده، ظالم است.

1- ر. ک: برگستره کتاب و سنت، ص٨٨.

2- علامه طباطبایی در ذیل این آیه، درباره واژه الظَّالِمِینَ می نویسد: «مراد از کلمه «ظالمین» مطلق هر کسی است که ظلمی از او صادر شود، هرچند آن کس، یک ظلم و آن هم ظلمی بسیار کوچک مرتکب شده باشد. حال چه اینکه آن ظلم شرک باشد، و چه معصیت، چه اینکه در همه عمرش باشد، و چه اینکه در ابتدا باشد و بعد توبه کرده و صالح شده باشد، هیچ‌یک از این افراد نمی‌توانند امام باشند. پس امام تنها آن کسی است که در تمامی عمرش حتی کوچک‌ترین ظلمی را مرتکب نشده باشد» . ترجمه تفسیر المیزان، ج١، صص۴١۴ و ۴١۵.