- پیش گفتار 1
- جبر؟؟؟ 12
- بیان 12
- اشاره 12
- اشاره 20
- بخش یکم: برداشت جبر از برخی آیات قرآنی 20
- پرسش یکم:وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ 21
- پرسش دوّم:وَ لا یَلِدُوا إِلاّ فاجِراً کَفّاراً 40
- پرسش سوّم: وَ الَّذی خَبُثَ لا یَخْرُجُ إِلاّ نَکِداً 42
- پرسش چهارم:قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلٰی شاکِلَتِهِ 45
- پرسش پنجم:وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ کَثیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْس 47
- پرسش ششم:وَ لَوْ شِئْنا لَآتَیْنا کُلَّ نَفْسٍ هُداها 51
- پرسش هفتم:وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا 53
- پرسش هشتم: وَ لٰکِنَّ اللَّهَ یَهْدی مَنْ یشا 54
- پرسش نهم:وَ سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ 56
- اشاره 58
- بخش دوّم: برداشت جبر از برخی احادیث 58
- پرسش دوّم: من بعضی از بندگانم را کافر خلق کردم 59
- پرسش یکم: تو بی حساب می کشی 59
- پرسش سوّم: هرکس آن را بخورد از او مؤمن متولّد می شود 64
- پرسش چهارم: من أحبّنا فلیحمدالله علی اوّل النّعم 66
- پرسش پنجم: ... و کلّ مولود یولد منه فهو نجس 76
- پرسش ششم: ملئت بطونهم من الحرام 84
- پرسش هفتم:و إن کنت عندک فی أمّ الکتاب شقیّاً 89
- پرسش هشتم: أم للشّقاء ولدتنی أمّی 91
- پرسش نهم: الکیّس فی القصیر و الطّرش فی الطّویل 93
- بیان 95
- عصمت انبیاء(ع) 95
- اشاره 95
- پرسش یکم: وَ عَصی آدَمُ رَبَّهُ فَغَوٰی 96
- پرسش دوّم: فَتَلَقّیٰ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْهِ 105
- پرسش سوّم: فَلا تَسْئَلْنِ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ 107
- پرسش چهارم: وَ إِنْ لا تَغْفِرْ لی وَ تَرْحَمْنی أَکُنْ مِنَ الْخاسِرینَ 109
- پرسش پنجم: قالَ إِنَّکَ لَنْ تَسْتَطیعَ مَعِیَ صَبْراً 110
- پرسش ششم: فَغَفَرْنا لَهُ ذٰلِکَ 126
- پرسش هفتم: فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ راکِعاً وَ أَناب 127
- پرسش هشتم: وَ لَقَدْ فَتَنّا سُلَیْمانَ وَ... 130
- پرسش نهم: یا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکَ 132
- استدلال پرسش گر 137
- علم و عصمت اهل بیت(ع)؟؟؟ 137
- اشاره 138
- بیان 138
- پرسش یکم: ما کُنْتَ تَدْری مَا الْکِتابُ وَ لاَ الْإیمانُ 144
- پرسش دوّم: فَإِنْ کُنْتَ فی شَکٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَیْکَ 148
- پرسش سوّم: وَ لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلیلاً 154
- پرسش چهارم: لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ 157
- پرسش پنجم: وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ... وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ 160
- پرسش ششم: ما کُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذا 161
- پرسش هفتم: وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدٰی 173
- پرسش هشتم: لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ 175
- سخن پایانی 177
- فهرست ها 182
- فهرست آیات 182
- فهرست منابع و مأخذ 189
- فهرست مطالب 192
قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ فَرَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدی سَبیلاً*.(1)
بگو هر انسانی بر شالوده و شاکله (طینت) خود عمل می کند که مفهوم آیه ی فوق است و لذا کسی که از خبیث متولّد شده خبیث است و طبق آیه ی فوق بر شاکله ی خود عمل می کند هم مظلوم است و نباید مؤاخذ شود. یعنی شقی زاده، کافرزاده، حرام خوار زاده و زنازاده بر همان شاکله و طینت خود عمل می کند و اختیار ندارد.
پاسخ
با وجود اینکه میان ملکات نفسانی، احوال روح، ویژگی های درونی انسان و رفتارهای او نوعی پیوستگی وجود دارد، ولی با این حال، از مرز اقتضا تجاوز نکرده و اثرش تا آنجا نیست که انسان را به انجام کارهایی متناسب با آن ویژگی ها مجبور کند به طوری که ترک آن کارها را غیرممکن نماید.
به بیان دیگر؛ اثر صفات درونی، علّت تامّه ی رفتارهای انسان نیست. از سوی دیگر قرآن کریم، دین را امری فطری بیان می کند و بی معنا می نماید که از یک سو فطرت آدمی او را به سوی دین حق و سنّت معتدله دعوت کند و از دیگر سوی آفرینش او، وی را به سوی شر و فساد و انحراف فرا بخواند؛ زیرا آن نیز به نوع خود علیّت تامّه و تخلّف ناپذیر است.
امّا کلام امام که معنای کلام الله را درک و بیان می کند: امام صادق(ع) در تفسیر کلمه ی «شاکله» فرمودند: یَعْنی عَلٰی نِیَّتِهِ (کلمه ی «شاکله» در آیه *قُلْ کُلٌّ
1- (١٧) سوره الإسراء: آیه٨٥.