- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- مفهوم شناسی 10
- 1- وحی در لغت 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- اشاره 31
- الف) نزول 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- الف) قرائت 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- اشاره 38
- ب) تلاوت 38
- ج) ترتیل 39
- اشاره 44
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- منکران وحی رسالی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- اشاره 50
- الف) برهان استمرار 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- اشاره 61
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 10- وحی رسالی 68
- اقسام وحی رسالی 71
- اشاره 71
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- اشاره 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- اسرارآمیز بودن 80
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- اشاره 92
- 1- حواس و تجربه 92
- 2- عقل و خرد 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- منابع معرفت 92
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 3- تاریخ 93
- 6- وحی 94
- 5- کشف و شهود 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- اشاره 110
- مفهوم شناسی 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- اشاره 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- اشاره 130
- وحی در اندیشه یهود 131
- اشاره 131
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- 1- دلایل عقلی 154
- ب) قاعده لطف 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- اشاره 161
- شبهات سلامت وحی 161
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- اشاره 185
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- اشاره 192
- اشاره 192
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- 1- دلایل 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- اشاره 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- اشاره 208
- دوم) عربی بودن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- اشاره 215
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- فصل نهم: فترت وحی 248
- اشاره 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- اشاره 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- انواع نزول 277
- اشاره 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- اشاره 286
- 1- سوره فاتحه 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- اشاره 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
مقدمه
«وحی» از گزاره های مهمی است که علم کلام، علوم قرآنی و فلسفه دین, آن را بررسیده اند بسیاری از ادیان از جمله هندو، بودا، یهود، مسیحیت و اسلام اصل وحی را پذیرفته اند؛ اگرچه در چگونگی و تعریف آن با هم اختلاف دارند.
وحی با نبوت پیوند ناگسستنی دارد و از پایه های دین شمرده می شود و راه ارتباط خداوند متعال با پیامبران است. قرآن کریم به مسئله وحی پرداخته و جزئیات، ویژگی ها، اقسام و ساختار آن را روشن نموده است. اهمیت وحی در آموزه های دینی تا اندازه ای است که تضعیف آن به تضعیف اساس دین می انجامد؛ ازاین رو مخالفان دین بر مسئله وحی ایراداهایی گرفته اند.
در دوران معاصر، مکاتب، گروه ها و ایسم های مختلف از جمله ماتریالیست ها، لائیک ها و سکولارها، به ویژه مستشرقان شبهاتی مطرح نموده و به انکار وحی رسیده اند.
وظیفه هر عالم دینی است که شبهات را پاسخ دهد و از دین دفاع کند. امروزه بیشترین شبهات متوجه وحی قرآنی است. این شبهات جدید نیست و در