مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 111

در غرب تا قرن هفدهم میلادی به همین معنا و معنای برهان از طریق آزمایش و تجربه واقعی به کار رفته است. از آن به بعد معنای مشاهده واقعی اعمال و حوادث که منبع معرفت تلقی می شد و نیز به واقعه ای که شخص از سر می گذراند و نسبت به آن آگاه است به کار رفته است؛ (1) همچنین به معنای احساسات درونی با حالت متأثر شدن از مشاهده یا مشارکت مستقیم یا معرفت عملی آمده است. (2)

واژه «دین» نیز در اصطلاح دانشمندان اسلامی به مجموعه ای از عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتی گفته می شود که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) آورده و به مردم رسانده و برای اداره امور جامعه انسانی است. (3) دین از نظر دانشمندان غربی تعاریف گوناگونی دارد؛ اما به معنای اعتقاد به خدایی که با حکمت و اراده خود بر جهان حکم می راند (4) یا خالق هستی است و به انسان ها ماهیت غیرمادی افاضه می کند، گفته می شود. (5)

درباره چیستی و تعریف دقیق تجربه دینی میان دانشمندان غربی اختلاف جدی وجود دارد؛ چون تجربه از یک طرف مبتنی بر ممارست است و از طرف دیگر مشاهده تجربه برای افراد دیگر ممکن نیست. این سبب می شود بیان حقیقی و دقیق آن مشکل یا محال جلوه کند و به تعبیر «پراودفوت» جست وجویی بی نتیجه است؛ (6) با وجود این می شود گفت که تجربه دینی غیر از تجربه های

1- (1) . عقل و اعتقاد دینی، ص36.
2- (2) . Encyclopedia of reoigion vol 15 p 323 و نیز ر. ک: فرهنگ وب ستر واژه expenence.
3- (3) . عبدالله جوادی آملی، شریعت در آیینه معرفت، ص111 و ر. ک: المیزان، ج2، ص132.
4- (4) . عقل و اعتقاد دینی، ص18.
5- (5) . oxford advanced learner s citionary of current English fifth edition Jonathan crowther p 988.
6- (6) . وین پروادفوت، تجربه دینی، ص414 و 244.