- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- مفهوم شناسی 10
- 1- وحی در لغت 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- الف) نزول 31
- اشاره 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- اشاره 38
- ب) تلاوت 38
- الف) قرائت 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- ج) ترتیل 39
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- اشاره 44
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- منکران وحی رسالی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- اشاره 50
- الف) برهان استمرار 50
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- اشاره 61
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 10- وحی رسالی 68
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اقسام وحی رسالی 71
- اشاره 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- اشاره 76
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- اسرارآمیز بودن 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- اشاره 92
- 2- عقل و خرد 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- منابع معرفت 92
- 1- حواس و تجربه 92
- 3- تاریخ 93
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 5- کشف و شهود 94
- 6- وحی 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- مفهوم شناسی 110
- اشاره 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- اشاره 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- اشاره 130
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- اشاره 131
- وحی در اندیشه یهود 131
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- 1- دلایل عقلی 154
- ب) قاعده لطف 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- شبهات سلامت وحی 161
- اشاره 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- اشاره 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- اشاره 192
- اشاره 192
- 1- دلایل 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- اشاره 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- دوم) عربی بودن 208
- اشاره 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- اشاره 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فصل نهم: فترت وحی 248
- اشاره 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- اشاره 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- اشاره 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- انواع نزول 277
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- اشاره 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- اشاره 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
چگونه رسول خدا نمی ترسید که آن چه از جانب خدا بر او نازل شده از القائات شیطان باشد؟ امام فرمود: وقتی خداوند شخصی را به رسالت برگزیند، آرامش و وقار را بر او نازل می کند؛ پس آن چه از جانب خدا بر او نازل می شود و مشاهده می کند، همانند چیزهایی است که با چشم می بینید.
در روایت دیگری از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد: «کیف علمت الرّسل انّها رسل؟ قال: کُشف عنهم الغطاء»؛ (1) چگونه پیامبران علم پیدا می کردند که فرستاده خدایند؟ حضرت فرمود: پرده ها از آنان کنار رفته و حقایق را می بینند.
محمد بن مسلم از امام صادق (علیه السلام) چنین نقل می کند: «ما علم رسول الله (صلی الله علیه و آله) ان جبرئیل من قبل الله الّا بالتّوفیق»؛ (2) رسول خدا تنها با توفیق الهی می دانست که جبرئیل از جانب خداوند بر وی نازل شده است.
در روایت دیگری امام صادق (علیه السلام) فرمود:
محال است خداوند حق را باطل معرفی کند. محال است خداوند حق را در قلب مؤمن باطل قرار دهد که تردیدی در آن نداشته باشد. محال است که خداوند باطل را در قلب کافر مخالف حق قرار دهد که تردیدی در آن نداشته باشد و اگر این چنین نباشد، حق از باطل تشخیص داده نمی شود. (3)
3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی
مرحوم طبرسی می نویسد: «خداوند به رسولش جز با برهان ها و دلایل و معجزات روشن وحی نمی کند تا دلیل بیاورد بر این که آن چه وحی می شود از جانب خداوند متعال است و به چیز دیگری نیز نیاز نیست. (4)
1- (1) . همان، ج11، ص56.
2- (2) . همان، ج18، ص256.
3- (3) . محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر العیاشی، ج2، ص201.
4- (4) . مجمع البیان، ج10، ص384.