- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- 1- وحی در لغت 10
- مفهوم شناسی 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- اشاره 31
- الف) نزول 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- الف) قرائت 38
- اشاره 38
- ب) تلاوت 38
- ج) ترتیل 39
- اشاره 44
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- منکران وحی رسالی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- اشاره 50
- الف) برهان استمرار 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- اشاره 61
- 1- وحی به زمین 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 10- وحی رسالی 68
- اقسام وحی رسالی 71
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اشاره 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- اشاره 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- اسرارآمیز بودن 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- اشاره 92
- 2- عقل و خرد 92
- منابع معرفت 92
- 1- حواس و تجربه 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- 3- تاریخ 93
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 6- وحی 94
- 5- کشف و شهود 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- اشاره 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- مفهوم شناسی 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- اشاره 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- اشاره 130
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- وحی در اندیشه یهود 131
- اشاره 131
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 3- روح خداوند 135
- 4- روح القدس 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- 1- دلایل عقلی 154
- ب) قاعده لطف 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- شبهات سلامت وحی 161
- اشاره 161
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- اشاره 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- اشاره 192
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- اشاره 192
- 1- دلایل 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- اشاره 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- دوم) عربی بودن 208
- اشاره 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- اشاره 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- اشاره 248
- فصل نهم: فترت وحی 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- اشاره 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- انواع نزول 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- اشاره 277
- اشاره 286
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- اشاره 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
وجود ندارد؛ (1) اما اگر الهی بودن آن را مطرح می کنند بدین معنا نیست که الفاظ آن از جانب خداوند باشد؛ بلکه روح القدس راهنمای هر مؤلف خواهد شد و مفاهیم و معانی که در ذهن او می نشیند از سرچشمه وحی برگرفته شده و به تأیید خدا رسیده و خداوند آنها را پذیرفته است. (2)
الهی بودن متن قرآن
موضوع الهی بودن متن قرآن از مهم ترین مباحث وحی و مصادر آن است که طبق دیدگاه عموم مسلمانان تنها مصدر و منبع وحی و آیات قرآن کریم در لفظ و معنا خداوند حکیم و علیم است. خداوند الفاظ و معانی آیات قرآن را به طور مستقیم یا به وسیله فرشته ویژه خود یعنی جبرئیل بر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نازل می فرمود و او نیز به مردم ابلاغ می نمود. این عقیده عمومی مسلمانان و تصریح بسیاری از دانشمندان اسلامی است که متن قرآن و معانی آن از جانب خداوند است (3) و به همین جهت می توان قرآن را کلام الهی دانست و اگر این کلمات از خداوند نمی بود چرا آن را کلام خدا بنامیم؟ و چه تفاوتی میان آن و احادیث
1- (1) . علم و دین، ص126.
2- (2) . بخشی از نبوت اسرائیلی و مسیحی، ص200-202.
3- (3) . زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج1، ص291؛ الاتقان، ج1، ص22؛ الجامع لاحکام القرآن، ج1، ص18؛ مناهل العرفان، ج2، ص42؛، مجمع البیان، ج9، ص60؛ المیزان، ج12، ص340 و ج15، ص317؛ قرآن در اسلام، ص64؛ مفاتیح الغیب، ص113؛ شعرانی، راه سعادت، ص23؛ علوم قرآنی، ص57؛ عبدالله جوادی آملی، وحی و رهبری، ص78؛ تفسیر موضوعی، ج1، ص48؛ میرمحمدی، بحوث فی تاریخ القرآن، ص82؛ مباحث فی علوم القرآن، ص35؛ الفتوحات المکیه، ج3، ص103؛ سر سید احمد خان هندی، تفسیر القرآن هو الهدی و الفرقان، ج1، ص7.