مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 212

پنجم) ترتیل

بیان کردن سخنی منظم، پایدار و همراه با فاصله را ترتیل گویند و نیز هرگاه سخنی پایدار به آسانی و راحتی بیان شود آن را ترتیل گویند. (1)

در قرآن کریم واژه «رتلنا» که مفهوم قرائت و سخن گفتن در قالب وحی را می رساند یک بار آمده است (... وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِیلاً)؛ 2 ما آن را جدا-جدا و پشت سر هم و آرام برای تو بیان کردیم.

مرحوم طبرسی در معنای آیه می نویسد: «ای بینّاه تبیناً ورسّلناه ترسیلا بعضه فی اثر بعض»؛ (2) به طور روشن و گویا و پشت سر هم می فرستیم و بیان می کنیم.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)، به ابن عباس فرمود: وقتی قرآن را قرائت می کنی آن را با ترتیل بخوان. او پرسید ترتیل چیست؟ حضرت فرمود: «بینه تبیاناً ولا تنثره نثرَ الرّمل ولا تهذّه هذّا الشعر...»؛ (3) حروف و کلمات آن را به روشنی ادا کن؛ نه همچون ذرات شن آن را پراکنده نما و نه مانند شعر آن را پشت سر هم بخوان.

از مفهوم آیه شریفه و نیز از این روایت و روایات مشابه (4) به خوبی می توان دریافت که اساس ترتیل سخن گفتن و گفتاری است؛ اما گفتاری روشن، گویا، منظم و پایدار است. چنین سخنی بدون لفظ، امکان ندارد و این که خداوند متعال می فرماید: «ما ترتیل می کنیم»؛ یعنی الفاظ آن را به طور منظم و روشن بر تو می خوانیم که الفاظ وقتی گویا باشد حاکی از قالب زیبا برای معانی زیبا خواهد بود.

1- (1) . مفردات، ماده رتل، ص192 و لغات قرآن در مجمع البیان، ص55.
2- (3) . مجمع البیان، ج7 و 8، ص266.
3- (4) . همان.
4- (5) . اصول کافی، ج2، ص614.