- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- مفهوم شناسی 10
- 1- وحی در لغت 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- الف) نزول 31
- اشاره 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- ب) تلاوت 38
- الف) قرائت 38
- اشاره 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- ج) ترتیل 39
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- اشاره 44
- منکران وحی رسالی 45
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- اشاره 50
- الف) برهان استمرار 50
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- اشاره 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 10- وحی رسالی 68
- اقسام وحی رسالی 71
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اشاره 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- اشاره 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- اسرارآمیز بودن 80
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- 2- عقل و خرد 92
- اشاره 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- 1- حواس و تجربه 92
- منابع معرفت 92
- 3- تاریخ 93
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 5- کشف و شهود 94
- 6- وحی 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- مفهوم شناسی 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- اشاره 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- اشاره 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- اشاره 130
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- اشاره 131
- وحی در اندیشه یهود 131
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- اشاره 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- ب) قاعده لطف 154
- 1- دلایل عقلی 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- اشاره 161
- شبهات سلامت وحی 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- اشاره 185
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- یگانگی مصدر وحی 192
- 1- دلایل 192
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- اشاره 192
- اشاره 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- اشاره 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- اشاره 208
- دوم) عربی بودن 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- اشاره 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فصل نهم: فترت وحی 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- اشاره 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- اشاره 260
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- انواع نزول 277
- اشاره 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- اشاره 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- اشاره 290
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
فترت های دیگر وحی
اشاره
درباره انقطاع یا فترت وحی افزون بر سه سال، موارد دیگری از جمله انقطاع وحی پیش از نزول سوره «ضحی», پیش از سوره «مدثر»، در میان سوره «مریم» و پیش از نزول سوره «کهف» نقل شده است که به بررسی آنها می پردازیم:
1- پیش از سوره ضحی
در تفاسیر و بنابر روایاتی که می آید، نقل شده است که پیش از نزول سوره «والضحی»، مدتی تا حداکثر چهل روز، وحی بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) قطع شد. طبری از عبدالله بن شدّاد (1) (ت 81 ق) نقل می کند که وی گوید:
جبرئیل (علیه السلام) به نزد محمد (صلی الله علیه و آله) آمد و گفت: ای محمد! بخوان! پرسید: چه بخوانم؟ پاسخ داد: (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ* ...*عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ). 2
آن گاه [پیامبر (صلی الله علیه و آله)] به نزد خدیجه (علیها السلام) آمد و فرمود: ای خدیجه! می بینم، دیوانه شده ام (قد عرض لی). او عرض کرد: چنین نیست. به خدا! پروردگارت با تو چنین نمی کند. تو هرگز به کار زشتی دست نیازیدی.
پس از آن خدیجه به نزد ورقه رفت و جریان را به او گزارش کرد. او گفت: اگر همسرت راست بگوید، پیامبر است و از سوی امتش سختی می بیند. اگر من [پیامبری] او را دریابم، به او ایمان می آورم؛ سپس جبرئیل (علیه السلام) [مدتی] دیر کرد؛ آن گاه خدیجه (علیها السلام) به او عرض کرد: می بینم پروردگارت بر تو خشم گرفته است. خداوند این آیات را نازل کرد: (وَ الضُّحی* وَ اللَّیْلِ إِذا سَجی* ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلی). 3 و (2)
1- (1) . عبدالله بن شدّاد لیثی، ابوالولید مدنی کوفی، فقیه و موثق و از خواص اصحاب علی (علیه السلام) بود. (ابن حجر، تقریب التهذیب؛ معجم رجال الحدیث، ذیل همین نام).
2- (4) . جامع البیان، ج12، ص645 و بحارالانوار، ج18، ص197.