- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- 1- وحی در لغت 10
- مفهوم شناسی 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- الف) نزول 31
- اشاره 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- ب) تلاوت 38
- اشاره 38
- الف) قرائت 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- ج) ترتیل 39
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- اشاره 44
- منکران وحی رسالی 45
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- اشاره 50
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- الف) برهان استمرار 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- اشاره 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 10- وحی رسالی 68
- اشاره 71
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اقسام وحی رسالی 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- اشاره 76
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- اسرارآمیز بودن 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- اشاره 92
- 2- عقل و خرد 92
- منابع معرفت 92
- 1- حواس و تجربه 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- 3- تاریخ 93
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 5- کشف و شهود 94
- 6- وحی 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- اشاره 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- مفهوم شناسی 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- اشاره 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- اشاره 130
- وحی در اندیشه یهود 131
- اشاره 131
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- ب) قاعده لطف 154
- 1- دلایل عقلی 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- شبهات سلامت وحی 161
- اشاره 161
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- اشاره 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- اشاره 192
- اشاره 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- 1- دلایل 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- اشاره 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- دوم) عربی بودن 208
- اشاره 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- اشاره 215
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فصل نهم: فترت وحی 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- اشاره 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- اشاره 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- انواع نزول 277
- اشاره 277
- اشاره 286
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- اشاره 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
این روایت اتهام نوعی جنون به پیامبر (صلی الله علیه و آله) را (العیاذ بالله) القا می کند؛ افزون بر آن که نبوت همیشه همراه با یقین است و هرگاه وحی بر پیامبری القا می شود او به یقین درمی یابد که از جانب خداوند است و این که شخص دیگری مانند ورقه بن نوفل به آن حضرت اعلام کند که او پیامبر است مقام نبوت را زیر سؤال می برد. (1)
علی بن ابراهیم قمی از ابی الجارود از امام باقر (علیه السلام) نیز روایتی مرسل نقل می کند:
جبرئیل مدتی بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نازل نشد و این بعد از نزول آیات نخستین سوره علق بود؛ سپس وحی قطع شد. خدیجه (علیها السلام) گفت: می بینم خداوند تو را رها کرده که جبرئیل را به سوی تو نفرستاده است. در این موقع وحی آسمانی فرود آمد که ( ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلی ). (2) و (3)
این در حالی است که روایات ابی الجارود قابل خدشه است چراکه ایشان رئیس فرقه جارودیه زیدیه است و انحراف فکری دارد.
در روایتی از ابن عباس آمده است که وحی مدتی قطع شد و [جبرئیل] مدت پانزده روز نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیامد. مشرکان گفتند: «قلّاه الله و ودّعه»؛ خداوند بر او به شدت غضب کرده و او را رها نموده است. در این جا سوره والضحی (ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلی) نازل شد. (4)
قرطبی در نقل دیگر از بخاری به طور مرسل از جندب بن سفیان نقل می کند:
پیامبر (صلی الله علیه و آله) شکوه ای کرد که دو یا سه شب است به استراحت می گذراند. زنی (همسر ابولهب و خواهر ابوسفیان) نزد وی آمد و گفت: ای محمد! من
1- (1) . خطاناپذیری وحی.
2- (2) . تفسیر القمی، ج2، ص428.
3- (3) . الجامع لاحکام القرآن، ج20، ص94-92؛ مجمع البیان، ج10، ص764 انوار التنزیل، ج4، ص427 چهار وجه ذکر کرده است.
4- (4) . طبری، جامع البیان، ج، ص92. مشابه این قول مرحوم طبرسی از ابن عباس نقل کرده است (مجمع البیان، ج9 و 10، ص764»).