مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 286

تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها)

اشاره

در این باره دو نظریه متفاوت وجود دارد. برخی مانند ابن حصار، (1) ابن کثیر، (2) زرکشی، (3) و ظاهر سخنان سیوطی (4) برآنند که تکرار نزول در برخی آیات یا سوره ها رخ داده است و نزول دوباره منع عقلی ندارد و اشکالی نیست که جبرئیل برای پند، یادآوری و عظمت، آیه یا سوره ای را دوباره نازل کند.

دیدگاه دیگر این است که تکرار در نزول باطل است؛ زیرا نزول دوباره یک وحی، تحصیل حاصل و بی فایده خواهد بود. (5)

تکرار نزول تنها در موارد محدودی از سوره ها و آیات مطرح شده است که عبارتند از:

1- سوره فاتحه

در برخی اقوال آمده است که «سوره حمد» دوبار نازل شد: یک بار در مکه و دیگربار؛ در مدینه؛ (6) اما همه مفسران آن را نپذیرفته و قطعی ندانسته اند؛ در حالی که برخی اشکال کرده اند که نیازی به دو بار نازل شدن نیست؛ زیرا اگر همان هفت آیه باشد یک بار نازل شده و احکام آن از جانب خداوند، مانند خواندن آن در هر نماز نیز صادر شده است، و نزول دوباره آن لغو می باشد.

سیوطی از سخاوی پاسخی نقل می کند که ممکن است بار اول بر یک حرف

1- (1) . الاتقان، ج1، ص100 و 101.
2- (2) . همان.
3- (3) . طبرسی، مجمع البیان، ج1، ص87 و ج6، ص530؛ تفسیر القرآن العظیم، ج1، ص12؛ الاتقان، ج1، ص100.
4- (4) . الاتقان، همان.
5- (5) . الاتقان، همان؛ تفسیر القرآن العظیم.
6- (6) . مجمع البیان، ج1، ص87 و ج6، ص530؛ تفسیر القرآن العظیم، ج1، ص12؛ الاتقان، ج1، ص100.