مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 40

سخنی پایدار با آسانی و راحتی بیان شود آن را ترتیل گویند. (1) همچنین با دقت و درست ادا کردن کلمات نیز ترتیل است. (2)

واژه «رتلنا» که در قرآن کریم مفهوم قرائت و وحی را می رساند، یک بار آمده است. خداوند متعال درباره شیوه بیان و نزول آیات می فرماید: (... وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِیلاً)؛ 3 ما آن را جدا-جدا و پشت سر هم و آرام برای تو بیان کردیم.

مرحوم طبرسی می نویسد: «ای: بیناه تبییناً ورسّلناه ترسیلاً بعضه فی اثر بعض؛ (3) آن را به طور روشن و گویا بیان می کنیم و پشت سر هم می فرستیم».

پیامبر (صلی الله علیه و آله) به ابن عباس فرمود: «وقتی قرآن را قرائت می کنی آن را با ترتیل بخوان». او پرسید: ترتیل چیست؟ حضرت فرمود:

بینه تبیاناً ولاتنثره نثرَ الرَّمل ولاتهذّه هذّالشعر قفوا عند عجائبه وحرّکوا به القلوب ولا یکوننّ همّ احدکم آخر السوره؛ (4) حروف و کلمات آن را به روشنی ادا کن؛ نه همچون ذرات شن آن را پراکنده کن و نه آن را همچون شعر پشت سر هم بخوان. چون به شگفتی های قرآن می رسید توقف کنید و بیندیشید و دل ها را با آن تکان دهید و هرگز نباید همت شما این باشد که به سرعت سوره را به پایان برسانید.

همانند این حدیث در اصول کافی (5) از امام علی (علیه السلام) نیز نقل شده است. در روایت دیگری امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «تتمکث فیه وتحسن به صوتک»؛ (6) ترتیل

1- (1) . مفردات، ص192، ماده «رتل» و الیاس کلانتری، لغات قرآن در مجمع البیان، ص55.
2- (2) . قاموس قرآن، ج3، ص53.
3- (4) . مجمع البیان، ج7و8، ص266.
4- (5) . همان.
5- (6) . محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج2، ص614.
6- (7) . حر عاملی، وسائل الشیعه، ج4، ص856.