- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- مفهوم شناسی 10
- 1- وحی در لغت 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- الف) نزول 31
- اشاره 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- ب) تلاوت 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- اشاره 38
- الف) قرائت 38
- ج) ترتیل 39
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- اشاره 44
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- منکران وحی رسالی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- اشاره 50
- الف) برهان استمرار 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- الف) خواب های راستین 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- اشاره 61
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 10- وحی رسالی 68
- اقسام وحی رسالی 71
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اشاره 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- اشاره 76
- 2- وحی افعالی 77
- اشاره 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- اسرارآمیز بودن 80
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- اشاره 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- 2- عقل و خرد 92
- اشاره 92
- 1- حواس و تجربه 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- منابع معرفت 92
- 3- تاریخ 93
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 6- وحی 94
- 5- کشف و شهود 94
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- اشاره 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- مفهوم شناسی 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- اشاره 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- قرآن و تجربه دینی 120
- اشاره 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- اشاره 130
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- وحی در اندیشه یهود 131
- اشاره 131
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- اشاره 152
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- سلامت وحی 153
- ب) قاعده لطف 154
- 1- دلایل عقلی 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- شبهات سلامت وحی 161
- اشاره 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- اشاره 185
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- اشاره 192
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- اشاره 192
- 1- دلایل 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- اشاره 198
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- دوم) عربی بودن 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- اشاره 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- اشاره 215
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فصل نهم: فترت وحی 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- اشاره 248
- روایات فترت 250
- اشاره 250
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- اشاره 260
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- فترت های دیگر وحی 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- اشاره 277
- انواع نزول 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- اشاره 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- اشاره 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
گفتند: این جز بشری مانند شما نیست؛ می خواهد بر شما برتری یابد و اگر خداوند می خواست (پیامبری را بفرستد) فرشته ای را می فرستاد. (1)
قوم صالح و شعیب نیز به پیامبرشان گفتند: (ما أَنْتَ إِلاّ بَشَرٌ مِثْلُنا...)؛ تو فقط بشری همچون مایی. (2)
در جایی دیگر از زبان مخالفان رسالت آمده است: (... لَوْ شاءَ رَبُّنا لَأَنْزَلَ مَلائِکَهً فَإِنّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ). آنها گفتند: اگر پروردگار ما می خواست فرشتگانی نازل می کرد؛ ازاین رو ما به آن چه شما برانگیخته شده اید, کافریم. (3)
و نیز مخالفان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) گفتند: (... ما لِهذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْواقِ...)؛ چرا این پیامبر غذا می خورد و در بازارها راه می رود. (4)
مطابق این آیات تصور باطل مشرکان این است که رسول و پیامبر باید از جنسی دیگر غیر از انسان همچون فرشته باشد. (5)
2- عقل گرایان
گروهی که خود را عقل گرا پنداشته و مرتبه انسان ها را یکسان دانسته اند باور دارند که پیروی هر انسانی از مانند خود گناه بزرگی است. این تفکر همه انسان ها را از نظر استعداد مساوی می داند؛ پس اگر وحی ممکن باشد باید همه انسان ها از این دارایی ویژه برخوردار شوند؛ نه این که از آنِ افرادی خاص باشد؛ پس ما که
1- (1) . مؤمنون، آیه24.
2- (2) . شعراء، آیه 154 و 186.
3- (3) . فصلت، آیه14.
4- (4) . فرقان، آیه7.
5- (5) . آیات دیگری نیز در این باره وجود دارد؛ از جمله: یس، آیه15؛ ابراهیم، آیه10؛ انبیاء، آیه80؛ فرقان، آیه21.