مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 72

گواه بر این، روایتی است که زراره از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند:

به آن حضرت گفتم: حالت غشوه ای که به هنگام وحی بر پیامبر عارض می شد، چگونه بود؟ حضرت فرمود: حالت غشوه وقتی عارض می شد که بین خدا و پیامبر واسطه ای نبود و آن هنگامی بود که خدا بر آن حضرت تجلی می یافت. (1)

در روایت دیگری نیز از هشام بن سالم همین مسئله مطرح می شود و امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «حالت اغما در صورتی به وجود می آمد که وحی مستقیم و بی واسطه جبرئیل از جانب خداوند متعال نازل می شد». (2)

گاهی از این قسم وحی به «الهام» نیز تعبیر می شود.

مرحوم طبرسی از «زجاج» نقل می کند که قسم اول تکلیم الهی، «الهام» است که خداوند به رسولش الهام می کند، (3) مفسران دیگری از شیعه و اهل سنت نیز این نوع را به الهام معنا کرده اند (4) و منظور از الهام همان القاء به قلب و وحی مستقیم الهی است که توضیح آن گذشت. (5)

همچنین برخی «رؤیای صادقه» انبیا را از همین قسم دانسته اند؛ مانند دستور خداوند به حضرت ابراهیم در ذبح فرزندش اسماعیل، که خداوند در خواب به حضرت ابراهیم (علیه السلام) وحی کرد. (6)

1- (1) . بحار الانوار، ج18، ص256.
2- (2) . همان، ص268.
3- (3) . مجمع البیان، ج9 و 10، ص57.
4- (4) . ر. ک: تفسیر نمونه، ج20، ص487 و تفسیر کبیر، ج14، ص187.
5- (5) . همان، ص488 و 188.
6- (6) . تفسیر کبیر، ج14، ص188 و مناع القطان، مباحث فی علوم القرآن، ص37 و 38.