- مقدمه 1
- کلیات 4
- فصل اول: کلیات و مفاهیم 4
- مفهوم شناسی 10
- 1- وحی در لغت 10
- 2- وحی در اصطلاح 15
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 19
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 22
- الف) قول 22
- بررسی اقسام واژگان 22
- ب) کلام 23
- ج) قصّ و قصص 26
- د) نبأ 28
- ه) ندا 29
- الف) نزول 31
- اشاره 31
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 31
- ب) اتیان و ایتاء 32
- ج) مجیء 33
- د) القاء و تلقی 35
- الف) قرائت 38
- اشاره 38
- ب) تلاوت 38
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 38
- ج) ترتیل 39
- اشاره 44
- فصل دوم: امکان و اقسام وحی 44
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 45
- منکران وحی رسالی 45
- امکان وحی 45
- 2- عقل گرایان 46
- 3- تجربه گرایان 47
- اشاره 48
- نقد و بررسی دیدگاه ها 48
- 1- اثبات وجود روح 48
- اشاره 50
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 50
- الف) برهان استمرار 50
- ب) خودآگاهی انسان 51
- الف) خواب های راستین 52
- 3- شواهد علمی و تجربی 52
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 53
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 54
- 4- شواهد قرآنی 56
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 57
- منشأ انکار وحی 59
- اقسام وحی 60
- اشاره 61
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 61
- 1- وحی به زمین 61
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 62
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 63
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 64
- 4- وحی به فرشتگان 64
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 65
- 7- وحی به حواریون 66
- 9- وحی به معنای اشاره 67
- 8- وحی به ائمه (وحی تأییدی یا تسدیدی) 67
- 10- وحی رسالی 68
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 71
- اقسام وحی رسالی 71
- اشاره 71
- 2- سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده 73
- 3- ارسال فرشته 74
- اشاره 76
- وحی گفتاری و وحی افعالی 76
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 76
- 2- وحی افعالی 77
- اسرارآمیز بودن 80
- اشاره 80
- فصل سوم: حقیقت و ویژگی های وحی 80
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 81
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 81
- وحی و تعلیم و تعلّم 82
- وحی و دریافت قلبی 83
- خارج از اختیار بودن 84
- اشاره 85
- ساختار خاص وحی رسالی 85
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 86
- وحی و جنسیت 87
- محتوای مختلف وحی 88
- متنوع بودن 91
- 2- عقل و خرد 92
- اشاره 92
- منابع معرفت 92
- 1- حواس و تجربه 92
- وحی، برترین منبع معرفت 92
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 93
- 3- تاریخ 93
- 6- وحی 94
- 5- کشف و شهود 94
- اشاره 97
- فصل چهارم: رابطه وحی با رؤیا 97
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 97
- رؤیای صادقه، نخستین نشانه نبوت 100
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 101
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 107
- شباهت های رؤیای صادقه با وحی 107
- مفهوم شناسی 110
- اشاره 110
- فصل پنجم: وحی و تجربه دینی 110
- زمینه ها 112
- اشاره 113
- 1- احساس گرایانه 113
- دیدگاه ها 113
- 2- ادراک و تجربه حسی 114
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 115
- 4- عرفان گرایی 116
- قرآن و تجربه دینی 120
- اشاره 120
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 120
- 2- دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 122
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 124
- اشاره 130
- فصل ششم: وحی در ادیان (یهود و مسیحیت) 130
- اشاره 131
- وحی در اندیشه یهود 131
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 133
- 1- واژه شناسی وحی 133
- 4- روح القدس 135
- 3- روح خداوند 135
- 5- فرشته وحی 136
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 137
- 7- نبوت زن 138
- اشاره 140
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 140
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 140
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 141
- اشاره 143
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 143
- 1- انجیل های چهارگانه 145
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 146
- فصل هفتم: خطاناپذیری وحی 152
- اشاره 152
- سلامت وحی 153
- الف) وحی و علم حضوری 154
- 1- دلایل عقلی 154
- ب) قاعده لطف 154
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 154
- 2- دلایل نقلی 156
- الف) آیات قرآن 156
- ب) روایات 158
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 159
- شبهات سلامت وحی 161
- 1- داستان ورقه بن نوفل 161
- اشاره 161
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 168
- اشاره 185
- فصل هشتم: الهی بودن متن وحی و بررسی شبهات مصادر وحی 185
- الهی بودن متن قرآن 187
- اشاره 192
- اشاره 192
- یگانگی مصدر وحی 192
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 192
- 1- دلایل 192
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 194
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 197
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 198
- اشاره 198
- الف) شواهد و مدعیات کلی 198
- 2- شواهد و قرینه ها 198
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 203
- دوم) توبیخ ها و سرزنش ها 203
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 204
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 205
- ششم) تأخیر وحی 206
- هفتم) واژه قل 207
- اشاره 208
- دوم) عربی بودن 208
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 208
- ب) شواهد الهی بودن الفاظ قرآن 208
- سوم) قرائت 210
- چهارم) تلاوت 211
- پنجم) ترتیل 212
- ششم) کلام الهی 213
- هفتم) کتاب 214
- بررسی مصادر ادعایی وحی 215
- اشاره 215
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 216
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 218
- 2- شبهات خاورشناسان 218
- اشاره 218
- ب) محمد، مصدر قرآن 228
- ج) نبوغ اجتماعی 237
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 239
- فصل نهم: فترت وحی 248
- اشاره 248
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 248
- اشاره 250
- روایات فترت 250
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 256
- 1- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه هشت سال می داند 256
- بررسی مدلول روایات 258
- 1- پیش از سوره ضحی 260
- فترت های دیگر وحی 260
- اشاره 260
- 2- پیش از سوره کهف 263
- 3- سوره مدثر 266
- 4- در میان سوره مریم 268
- امکان انقطاع وحی 269
- انواع نزول 277
- اشاره 277
- فصل دهم: وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و «رابطه آن با نزول قرآن بر هفت حرف» 277
- تکرار یا یکبارگی نزول وحی های قرآنی (آیات و سوره ها) 286
- 1- سوره فاتحه 286
- اشاره 286
- 2- آیه 113 سوره توبه 287
- اشاره 290
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 290
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 290
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 297
- 2- تناقض محتوایی در احادیث سبعه احرف 298
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 299
- رابطه قرائات و سبعه احرف 304
- فهرست منابع 316
انوع احساسی است که به بیان درنمی آید و عقل استدلال گر را به آن دسترسی نیست. (1) اگر منظور از تجربه باطنی بودن وحی، همان تجربه دینی است, نقدپذیر خواهد بود. (2)
وحی و دریافت قلبی
قرآن کریم مرکز دریافت وحی را قلب پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) می داند: (نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ* عَلی قَلْبِکَ...)؛ 3 روح الامین این کتاب آسمانی را بر قلب تو فرو فرستاد.
منظور از قلب ممکن نیست که عضوی صنوبری باشد که در سمت چپ سینه قرار دارد و نیز نمی توان با گوش و چشم مادی آن را دریافت؛ زیرا اگر چنین باشد باید دیگر افراد نیز آن را ببینند و بشنوند؛ حال آن که وحی مستقل و مخصوص پیامبر است و کسی نمی تواند در این مسئله با پیامبر شریک باشد.
علامه طباطبایی (ره) می نویسد:
پیامبر با روح شریف خود بدون مشارکت حواس ظاهری که ابزارهای کاربردی برای ادراک امور جزئی هستند وحی را دریافت می کند. وقتی که به پیامبر وحی می شود، می بیند و می شنود؛ بدون این که چشم و گوش حسی خود را به کار ببرد؛ چنان که در روایات آمده است که حالت بیهوشی به او دست می دهد... اگر وحی با سمع و بصر (گوش و چشم) مادی می بود تفاوتی بین پیامبر و سایر مردم نبود. آن چه را پیامبر می بیند و می شنود، سایر مردم نیز می بینند و می شنوند؛ حال آن که، دلیل قطعی نقلی این مطلب را تکذیب می کند؛ چراکه در بیشتر اوقات که وحی نازل می شد پیامبر
1- (1) . احیای فکری دینی، ص26 و 27.
2- (2) . بحث تجربه دینی.