حلال و حرام مالی صفحه 443

« وَ إِنَّ اَلدّارَ اَلْآخِرَهَ لَهِیَ اَلْحَیَوانُ»

عالم آخرت، باشعور، زنده و آگاه است. در قرآن مجید به این نکته اشاره شده است که پروردگار عالم بعد از این که جریان قیامت تمام شده، صحرای محشر خالی می شود، اهل نجات وارد بهشت و اهل معصیت نیز وارد دوزخ می شوند، پروردگار عالم با دوزخ و جهنّم حرف می زند. جهنّم و دوزخ نیز حرف خدا را می شنوند و می فهمند. علت این شنیدن و جواب دادن، همان حیات آگاهانۀ به همراه شعور می باشد. پروردگار به دوزخ خطاب می کند:

« هَلِ اِمْتَلَأْتِ»

ای دوزخ! آیا از این جمعیت مرد و زنی که به خاطر گناه، بی دینی، کفر، شرک، نفاق و عصیان در تو ریخته شده اند، سیر و پر شده ای؟ دوزخ به پروردگار جواب می دهد:

« وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِیدٍ»

در این آیۀ شریفه، کلمۀ قول است. دوزخ به پروردگار پاسخ می دهد: از این میلیاردها مرد و زنی که در من ریخته شده، سیر و قانع نشده ام، آیا لقمۀ بیشتری هم هست که در من قرار بدهی؟

از این که قرآن مجید می فرماید: پروردگار با جهنم صحبت می کند و از او سؤال می کند و جهنم هم با صدا جواب پروردگار عالم را می دهد. می توان فهمید که دوزخ