معاد و جهان پس از مرگ صفحه 253

و مانند آن، راجع به تجسم اعمال می‌یابیم، در چندین مورد به صورت یک حکم کلی نیز به این مطلب اشاره شده است از جمله:

1- «وَ وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً؛ آنها اعمال خود را در آنجا حاضر می‌بینند». و در واقع هر چه می‌کشند از دست اعمال خود می‌کشند و لذا بلافاصله بعد از این جمله می‌گوید:

«وَ لا یَظْلِمُ رَبُّکَ احَداً؛ و خدای تو به کسی ستم نمی‌کند!»(1)

2- «وَ بَدا لَهُمْ سَیِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ اعمال سوء آنها برای آنان آشکار خواهد شد و آنچه از مجازات و کیفر الهی را به باد مسخره گرفته بودند دامان آنها را خواهد گرفت».(2)

3- «یَوْمَئِذٍ یَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتًا لِیُرَوْا أَعْمالَهُمْ در آن روز مردم دسته دسته خارج می‌شوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود».(3)

4- «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ هر کس به اندازه سنگینی ذره‌ای کار نیک انجام داده آن را خواهد دید و هر کس به قدر سنگینی ذره‌ای کار بدی انجام داده او نیز آن را مشاهده خواهد کرد».(4)

این آیه می‌گوید انسان نفس عمل نیک و بد را خواهد دید نه سزا و کیفر و پاداش آنها را، و همچنین آیات قبل، البته ممکن است همه اینها را به عنوان مشاهده نتیجه و پاداش و کیفر عمل یا مشاهده نامه اعمال توجیه و تفسیر کنیم، ولی مسلماً این توجیه و تفسیرها بر خلاف ظاهر آیات است، و شاهد و قرینه‌ای برای آن در دست نیست.

علاوه بر این روایات زیادی که در منابع اسلامی وارد شده ما را از چنین

1- سوره کهف( 18)، آیه 49.

2- سوره جاثیه( 45)، آیه 33.

3- سوره زلزال( 99)، آیه 6.

4- سوره زلزال( 99)، آیات 7 و 9.