معاد و جهان پس از مرگ صفحه 272

و به تعبیر روشنتر: این نیت به تنهایی چنان اثری را نمی‌گذارد بلکه «خلود» خاصیت آنچنان روح آلوده و طغیانگری است که تصمیم بر گناه دائم دارد، کسی که بر اثر گناه به چنین حالتی درآمده آنچنان از خدا دور شده که راهی برای بازگشت او باقی نمانده، و این از آثار اعمال خود اوست.

***

بهشت و دوزخ کجاست؟

آیا بهشت و دوزخ الان موجودند؟ ... یا در حال موجود شدن هستند؟ ...

و اگر وجود دارند کجا هستند؟

و به فرض که الان وجود نداشته باشند و بعداً موجود شوند محل آنها کجا خواهد بود؟

از سوی دیگر ما در بعضی از آیات قرآن می‌خوانیم که پهنه بهشت به پهنه آسمان‌ها و زمین است با این حال چه جایی برای دوزخ باقی می‌ماند؟!

اینها سؤالاتی است که در این بحث در برابر ما خودنمایی می‌کند. ولی پیش از آن که به پاسخ آنها بپردازیم باید به یک نکته توجه داشته باشیم که از مجموع تعبیراتی که در آیات قرآن و روایات اسلامی آمده بهشت و دوزخ به سه معنی مختلف اطلاق شده است:

1- بهشت دنیا.

2- بهشت برزخ.

3- بهشت برین و جنة المأوی در جهان دیگر.

بهشت دنیا از نظر ظاهر همان باغهای خرم و سرسبز این جهان هستند