معاد و جهان پس از مرگ صفحه 273

مثلًا در قرآن درباره قوم سبأ- همان جمعیت متمدنی که در سرزمین آباد «یمن» می‌زیستند و آثار تمدن عظیم آنها هنوز مورد توجه باستان شناسان است- می‌خوانیم.

«لَقَدْ کانَ لِسَبَإٍ فی مَسْکَنِهِمْ آیَةٌ جَنَّتانِ عَنْ یَمینٍ وَ شِمالٍ کُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّکُمْ وَ اشْکُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَیِّبَةٌ وَ رَبُّ غَفُورٌ؛ برای قوم سبأ در محل سکونتشان نشانه‌ای (از قدرت الهی) بود: دو باغ (بزرگ و گسترده) از راست و چپ (رودخانه عظیم با میوه‌های فراوان؛ به آنها گفتیم:) از روزی پروردگارتان بخورید و شکر او را به جا آورید شهری است پاک و پاکیزه و پروردگاری آمرزنده».(1)

اطلاق کلمه «جَنّت» به باغهای سرسبز دنیا منحصر به این مورد نیست، در موارد دیگری از قرآن نیز این تعبیر دیده می‌شود.

به احتمال قوی، بهشت و جنت آدم نیز یکی از همین باغهای خرّم و باطراوت زمین بوده است و هبوط و فرودآمدن آدم (ع) از بهشت به روی زمین یک نوع هبوط و نزول مقامی بوده است،(2) زیرا آدم از آغاز به عنوان نماینده خدا در روی زمین انتخاب شده بود، این از نظر مادی؛

از نظر معنوی نیز مجلس علم و دانش و مانند آن باغی از باغهای بهشت نامیده شده است.

بهشت و دوزخ برزخی کانونی از نعمت و عذاب است برای نیکوکاران و بدکاران در «جهان برزخ» یعنی عالمی که در میان دنیا و آخرت قرار دارد، چنانکه درباره شهیدان راه خدا می‌خوانیم که «آنها زنده‌اند و در

1- سوره سبأ( 34)، آیه 15.

2- برای توضیح بیشتر به جلد اول« تفسیر نمونه» مراجعه فرمایید.