معاد و جهان پس از مرگ صفحه 56

مرغ دل‌انگیز است و تمام آنچه در آنها وجود دارد در اینها نیز به طور سر بسته دیده می‌شود، و باید هم چنین باشد، مگر عالم هستی یک واحد به هم پیوسته نیست؟

این همانندی میان جهان کوچک (انسان) و جهان بزرگ گاهی سبب می‌شود که از آنچه در آن عالم بزرگ است به مشابه آن در انسان توجه کنیم و گاهی به عکس، از آنچه در انسان وجود دارد پی به مشابه آن در «عالم کبیر» ببریم. (این را به خاطر داشته باشید).

در درون وجود انسان دادگاه کوچکی است که امروز آن را «وجدان و فلاسفه آن را «عقل عملی و در لسان قرآن «نفس لوامه یا «نفس نامیده شده است و عرب‌ها به آن «ضمیر» می‌گویند، و به راستی دادگاه عجیبی است که دادگاه‌های دنیای ما با آن همه عرض و طول و زرق و برق و یال کوپالش در برابر آن چیز مسخره‌ای است.

دادگاهی است که «قاضی» و «شاهد» و «مجری احکام» و «تماشاچی» در آن، همه یکی است، همان نیروی مرموزی که نام «وجدان» به آن داده‌ایم.

این دادگاه بر خلاف دادگاه‌های پر سر و صدایی که گاهی یک محاکمه‌اش پانزده سال! طول می‌کشد نیاز به وقت ندارد، یک ساعت، یک دقیقه و گاهی یک لحظه، همه چیز در آن تمام است.

اثری از دادگاه‌های استیناف و تجدید نظر، و دیوان‌های عالی و عالی‌تر که همگی نشانه عدم اعتماد به کار دادگاه‌های قبلی است، در آن دیده نمی‌شود و حکمش فقط یک مرحله دارد، زیرا در اینجا اعتماد حکومت