معرفت معاد صفحه 135

و روز موعود قیامت برپا می شود. این نشانه ها که بسیار تکان دهنده و هولناک هستند و منجر به انحلال و انهدام دنیا می شوند، بخش مهمی از قطعیّات یقینی و غیر قابل تردید اصل مهمّ اعتقادی معاد را تشکیل می دهد و همواره یکی از بحث های چالش برانگیز میان متکلّمان و فیلسوفان یونان گرا بوده است . فیلسوفان پیشین و رهروان مسلمان آنها، در خلال سده ها بلکه هزاره های گذشته ، با رویکردی وهمی _ نظری جهان را تفسیر می کردند و تغییر اساسی در نظام کائنات را _ که یک باور قرآنی است ؛ محال می دانستند. امّا انقلاب علمی جهان که با شتاب روزافزون در حال حرکت است ، اساس نظام فلسفی کهن را در هم ریخت . بنابر اصول یقینی کیهان شناسی وحیانی ، تحوّل و انقلاب عظیم در وضعیت کائنات ، آسمان ها و خورشید و ماه و ستارگان و سیّارات و دریاها و زمین را دربر خواهد گرفت . در قرآن مجید و احادیث مأثور از معصومان (علیهم السلام) خبرهای متعدّد و فراوانی در این زمینه بیان شده که به گزارش کوتاهی از آنها بسنده می شود. پیش از ورود به بحث و عرضه گزارش ، توجّه به چند مورد در این بخش از مباحث ، ضروری است .

پیش تر اشاره شد که عالم آخرت مراحلی دارد. نشانه های قیامت یا «اشراط الساعه »، «نفخ صور اوّل »، «فنای عالم »، «نفخ صور دوم » و «وقوع قیامت » برخی از این مراحل هستند. در وجود اصل این گذارها تردیدی نیست و محکمات و قطعیّات دینی بر آن دلالت می کند؛ امّا تبیین دقیق تمام ابعاد و مصادیق و دامنه تقدّم و تأخر آن مشکل است .

برای نمونه اگر برخی از نشانه های مسلّم رستاخیز را نسبت به نفخه اوّل مقایسه کنیم ، روشن نیست که دامنه آن حادثه به تمامی پیش از نفخه اوّل بوده یا تا پس از آن هم تداوم خواهد یافت ، یا در میان دو نفخه رخ خواهد داد. همچنین برخی از نشانه ها به گونه ای است که هم می تواند درشمار نشانه های پایان جهان و انهدام عالم به شمار رود و هم می تواند جزء علایم قیامت و پس از زنده شدن به حساب آید.

در این جا سعی فراوان گردیده تا حدّ ممکن گزارشی شایسته از مراحل پیشگفته