معرفت معاد صفحه 190

است . و اوست که شما را نخستین بار آفرید و به سوی او باز گردانده می شوید. و شما که خود را (در هنگام گناه ) پنهان می کردید، نه برای این بود که گوشها و دیدگان و پوست هاتان بر ضدّ شما گواهی ندهند (زیرا باور نداشتید که بتوانند گواهی دهند) بلکه پنداشتید که خدا بسیاری از آنچه را می کنید، نمی داند.

در روایتی از امام محمّدباقر (علیه السلام) گواهی اعضا ویژه کسانی شمرده شده است که فرمان عذاب بر آنها قطعی شده است نه برای مؤمن . زیرا نامه عمل مؤمن به دست راستش داده می شود. (1)

5 _ 24. گواهی زمین

یکی از گواهان اعمال انسان ، زمین است . در قرآن مجید آمده است  :

(یَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا)؛ (2)

در آن روز (روز قیامت ) زمین تمام خبرهای خود را باز می گوید.

طبرسی در معنی آیه نوشته است : زمین خبر می دهد بر آنچه در آن انجام یافته است . (3)در روایتی نیز از گواهی مکان های اعمال انسان سخن رفته است . (4)

6 _ 24. گواهی زمان

یکی از گواهان اعمال انسان ، زمان است . در احادیث نقل شده از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) و امیرمؤمنان (علیه السلام)، زمان در شمار گواهان اعمال یاد شده است و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) فرموده است : شبها و روزها و ماهها گواه اعمالند. (5)

1- تفسیر شریف لاهیجی ، ج 3، ص 757.
2- الزلزله ، آیه 4.
3- مجمع البیان ، ج 10، ص 798.
4- ر.ک : حقّ الیقین ، ص 444. 
5- ر.ک : حقّ الیقین ، ص 444؛ بحارالانوار، ج 71، ص 181.