معرفت معاد صفحه 235

پاداش و کیفر قیامت و جزای همیشگی آن را _که بهشت و دوزخ است _ نفی کند. به فرمایش امیرمؤمنان علی (علیه السلام) بهشت برترین غایت (1)و جزای مطیعان و تمام مؤمنان

نیکوکار است (2)و دوزخ فرجام کوتاهی کنندگان است . (3)صدها آیه و روایت با

صراحت از این دو غایت خوش و ناخوش سخن گفته اند و از عقاید بدیهی اسلامی به شمار می روند و این حقایق را نمی توان با هیچ ترفندی مخدوش کرد.

7 _ 30. تمثّل اعمال

یکی از شاخه های بحث جزا «تمثّل اعمال » است . «مَثَلَ » یعنی نمایان شد، پدیدار شد. و «مثال » یعنی همانندی و شباهت . (4)«تمثّل اعمال » به معنی نمایان شدن اعمال

به صورت های خوب یا بد است . و به آن «تجسّم اعمال » نیز می گویند که در صحّت این اطلاق مناقشه است . (5)

«تجسّم اعمال » یعنی : به صورتی در آمدن و مجسّم شدن اعمال . همچنین برخی برای این بحث از واژه «تجسّد اعمال » استفاده می کنند. «تجسّد اعمال » به معنی جسد پیدا کردن و مجسّم شدن اعمال است .

امّا در بررسی ماهیّت «تمثّل اعمال » در مصادر کلامی و اعتقادی مشاهده می شود برخی از مؤلفان این مصادر نوشته اند: تمثّل اعمال یعنی ظاهر شدن اعمال خوب و بد، به صورت های نیک و بد، به هنگام مرگ و برزخ و قیامت . (6)آنان بر این دیدگاه

خود به پاره ای از روایات تمسّک نموده اند که در ذیل به برخی از آنان اشاره می شود.

1- تصنیف غررالحکم ، ص 168.
2- تصنیف غررالحکم ، ص 168.
3- نهج البلاغه ، خطبه 157.
4- فرهنگ نوین ، ص 642 و 643.
5- همان ، الرشاد فی المعاد، ص 211.
6- ر.ک : کفایه الموحّدین ، ج 4، ص 232؛ انسان و معاد، ص 144؛ معاد از دیدگاه قرآن ، حدیث و عقل ، ص 398.