معرفت معاد صفحه 244

3 _ 3 _ 31. حبط به معنای بطلان عمل فاقد شرایط صحّت در مؤمنان

یکی از موارد حبط ، بطلان عمل فاقد شرایط صحّت در مؤمنان است . برای نمونه در عمل های خوبی که با حرام در می آمیزد _ مانند نماز در مکان غصبی ، انفاق با ریا _ عمل باطل می شود یا در برخی از اعمال که به لحاظ فقدان جزئی از شرایط عمل فاقد شرایط صحّت است ، این اعمال هم حبط و باطل می شود. پس می توان گفت عامل چه فاسق باشد چه عادل ، اعمالی که فاقد شرایط صحّت است ، حبط و باطل می گردد. امّا اعمالی که واجد شرایط صحّت اند اگر معصیتی پیش یا پس از آن انجام پذیرد، وجهی برای حبط و بطلان آن عمل صحیح نیست . (1)جز در مواردی از اعمال که حالت

خاصّ خود را دارد و در ذیل توضیح آن عرضه شده است .

4 _ 3 _ 31. حبط غیرحتمی در تزاحم میان ثواب وعقاب در برخی از اعمال

آیا پس از انجام اعمال صحیح ، تزاحمی میان ثواب آنها و عقاب گناهانِ پیش یا پس از آن اعمال صحیح وجود دارد؟ پاسخ این مسأله عقلی نیست و سمعی است . از کتاب و سنّت استفاده می شود که در این جا، پاداش از روی فضل است نه استحقاق . نیز فعل اختیاری خداوند متعال است و ایجابی بر آن نیست . بلکه خدای سبحان حسنات را به بار می نشاند و رشد می دهد و از گناهان چشم می پوشد و حتّی از آنان می گذرد. امّا در این قسم از طاعات مختلط به معاصیِ پیش یا پس از آن ، خداوند متعال برخی از طاعات را به خاطر برخی از گناهان نمی پذیرد، هر چند این طاعات صحیح باشد.

در روایات آمده است که حبس زکات مانع پذیرش نماز می شود و برخی موارد دیگر که به روشنی در روایات آمده است . و فرجام این حرمان و عدم پذیرش ، عدل الهی است . جائز است که خداوند به عدل خود، ثواب آن عمل صحیح را حبط کند، چنانکه ممکن است که خداوند سبحان با گذشت از آن گناه بزرگ ، آن را وسیله ای