معرفت معاد صفحه 245

برای حبط اعمال درست قرار ندهد. انسان می تواند به سوی خداوند سبحان تضرّع کند و بگوید، همان گونه که امام سجّاد (علیه السلام) در دعایش به درگاه الهی عرضه داشت  :

ولا تحبط حسناتی بما یشوبها مِن معصیتک ؛ (1)

_ خداوندا _ نیکی هایم را به آنچه از نافرمانی هایت آمیخته می شود، باطل نگردان .

باید دقّت شود که این تزاحم میان ثواب و عقاب و حبط ثواب به وسیله عدل الهی که ممکن است روی دهد عمومیّت ندارد. یعنی شامل تمام اعمال نمی شود و فقط دربر گیرنده اعمالی است که در کتاب و سنّت از آنها یاد می شود. (2)برخی نیز این

تزاحم و موانع در برابر پذیرش برخی از اعمال را به معنای عدم قبول و ردّ کلی ندانسته ، بلکه عدم قبول را قلّت و کمی ثواب می دانند. (3)

5 _ 3 _ 31. جواز حبط

بر بطلان و حبط اعمال مرتدّان به صراحت تأکید شده است . کسانی که ابتدا مؤمن و مسلمان باشند و پس از آن کافر و مرتد شوند، ثواب اعمال آنها حبط و باطل خواهد گردید، از تفضّل الهی در عطای پاداش محروم می شوند و در چنگ عدالت الهی گرفتار خواهند شد. (4)

(وَمَنْ یَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَیَمُتْ وَهُوَ کَافِرٌ فَأُوْلَئِکَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِی الدُّنْیَا وَالاْخِرَهِ وَأُوْلَئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ )؛ (5)

و هر که از شما از دینش باز گردد و در حال کفر بمیرد، چنین کسانی اعمالشان در دنیا و آخرت تباه می شود و آنان اهل آتشند و در آن جاودانند.

1- صحیفه سجّادیّه ، دعای 47.
2- مناهج البیان (جزء سوم )، ص 176.
3- کلم الطیّب ، ج 3، ص 130.
4- مناهج البیان (جزء دوم )، ص 198.
5- البقره ، آیه 217.