معرفت معاد صفحه 330

گواهی دادند که این پیامبر بر حق است و برایشان دلایل روشن آمد و خداوند قوم بیدادگر را هدایت نمی کند. آنان کیفرشان این است که لعنت خدا و فرشتگان و مردم همگی بر ایشان است . در آن _ لعنت و دوزخ _ جاودانه بمانند. عذاب از ایشان سبک نشود و مورد نظر (رحمت ) قرار نگیرند، مگر کسانی که پس از آن توبه کردند و به اصلاح عمل پرداختند که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است .

سبک نشدن عذاب در این آیه شریفه ، بیانگر عذاب های پی در پی و بی امان است . (1)

6. یکی از شدیدترین عذاب های دوزخ ، امواج همه سویه مرگ و عذاب سخت برای گردنکشان معاند است . در قرآن کریم آمده است  :

(وَاسْتَفْتَحُوا وَخَابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنِیدٍ * مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَیُسْقَی مِنْ مَاءٍ صَدِیدٍ * یَتَجَرَّعُهُ وَلاَ یَکَادُ یُسِیغُهُ وَیَأْتِیهِ الْمَوْتُ مِنْ کُلِّ مَکَانٍ وَمَا هُوَ بِمَیِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِیظٌ )؛ (2)

و (پیامبران از خدا) گشایش خواستند و (سرانجام ) هر گردنکش لجوجی نومید و زیانکار شد. دوزخ پیش روی اوست و به او آبی از چرک و خون نوشانده می شود و آن را جرعه جرعه می نوشد و نمی تواند آن را فرو

برد، مرگ از هر جانبی به سویش می آید ولی نمی میرد و عذابی سنگین

به دنبال دارد.

یورش مرگ از هر مکان و هر سو، موجب می گردد شخص عذاب شونده در هر لحظه با هجوم مرگ ها مواجه شود. هر کدام از سختی ها و عذاب ها کافی است که او را از پا درآورد، امّا خداوند متعال لحظه به لحظه و آن به آن در برابر یورش مرگ ها، افاضه حیات می فرماید تا مجرم زنده بماند و طعم مرگ را بچشد. (3)همان گونه که

1- ر.ک : مناهج البیان (جزء سوم ) ص 300.
2- ابراهیم ، آیه 14 _ 17.
3- مناهج البیان (جزء سی ام )، ص 400.